Η ώρα του Νόμπελ Ειρήνης: «Όχι φέτος στον Τραμπ» – Ποιος θα τιμηθεί σε έναν κόσμο που φλέγεται;

Σε μια εποχή που γεωπολιτικές αναταράξεις και η βία κοστίζουν την ζωή χιλιάδων ανθρώπων, το Νόμπελ Ειρήνης, έρχεται για να θυμίσει ότι ακόμα υπάρχει Ελπίδα. Την Παρασκευή, στις 12:00 ώρα Ελλάδας, η νορβηγική επιτροπή θα αποκαλύψει το όνομα του βραβευθέντος στο Όσλο, σε μια στιγμή κατά την οποία η ειρήνη μοιάζει περισσότερο από ποτέ με εύθραυστο ιδανικό. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, ποτέ άλλοτε —από το 1946, όταν άρχισαν να τηρούνται τα σχετικά στατιστικά— ο αριθμός των ενόπλων συγκρούσεων παγκοσμίως δεν ήταν τόσο υψηλός όσο το 2024.

Κι αν ένα πράγμα θεωρείται σχεδόν βέβαιο, είναι ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δηλώνει πως «δικαιούται» το βραβείο για τον ρόλο του στην επίλυση οκτώ διεθνών κρίσεων, δεν θα είναι εκείνος που θα ανέβει στη σκηνή.

«Όχι φέτος ο Τραμπ» – Οι αναλυτές αποκλείουν το ενδεχόμενο

«Όχι, φέτος δεν θα είναι ο Τραμπ», επισημαίνει στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Σουηδός καθηγητής Πέτερ Βάλενστεν, ειδικός σε ζητήματα ειρήνης και διεθνών σχέσεων. «Ίσως την επόμενη χρονιά; Ως τότε η σκόνη θα έχει κατακάτσει γύρω από τις διάφορες πρωτοβουλίες του, ιδιαίτερα σε σχέση με την κρίση στη Γάζα», προσθέτει.

Οι ειδικοί θεωρούν υπερβολικό τον αυτοχαρακτηρισμό του Αμερικανού προέδρου ως «ειρηνοποιού» και εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο της πολιτικής του δόγματος «Πρώτα η Αμερική».

Η Νίνα Γκρέγκερ, διευθύντρια του Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη του Όσλο (PRIO), σημειώνει: «Πέρα από τις προσπάθειές του να μεσολαβήσει για τη Γάζα, βλέπουμε μια συνολική πολιτική που συχνά αντιβαίνει στις αρχές της διαθήκης του Νόμπελ — αυτές της διεθνούς συνεργασίας, της αδελφοσύνης των λαών και του αφοπλισμού».

Ο «μακρύς κατάλογος» των αντιφάσεων

Η αποχώρηση των ΗΠΑ από διεθνείς συνθήκες και οργανισμούς, οι εμπορικοί πόλεμοι —ακόμα και με συμμάχους—, οι απειλές κατά της Δανίας, η χρήση του στρατού σε αμερικανικές πόλεις και οι επιθέσεις κατά της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της ελευθερίας του Τύπου συνθέτουν, σύμφωνα με τους επικριτές του, έναν «μακρύ κατάλογο παραπόνων».

Ο πρόεδρος της νορβηγικής επιτροπής Νόμπελ, Γέργκεν Βάντε Φρίντνες, επισημαίνει: «Βλέπουμε πάντα την πλήρη εικόνα. Αυτό που έχει σημασία είναι τι έχουν πραγματικά επιτύχει, ως πρόσωπα ή οργανισμοί, στην υπηρεσία της ειρήνης».

338 υποψηφιότητες και κανένα ξεκάθαρο φαβορί

Για το φετινό Νόμπελ Ειρήνης έχουν υποβληθεί 338 υποψηφιότητες — ένα νούμερο που αποκαλύπτει τη δυσκολία της εποχής να βρει πρόσωπα-σύμβολα συμφιλίωσης. Οι υποψηφιότητες παραμένουν μυστικές για 50 χρόνια, όμως στον Τύπο κυκλοφορούν ήδη ορισμένα ονόματα.

Μεταξύ αυτών, το δίκτυο Σουδανών εθελοντών «Πυρήνες Άμεσης Επέμβασης (ERR)», η Γιούλια Ναβάλναγια, χήρα του Ρώσου αντικαθεστωτικού Αλεξέι Ναβάλνι, αλλά και η υπηρεσία του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), που στέλνει παρατηρητές σε εκλογικές διαδικασίες (BIDDH).

Το 2024, το βραβείο είχε απονεμηθεί στην οργάνωση Nihon Hidankyo, που εκπροσωπεί τους επιζώντες των πυρηνικών βομβαρδισμών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι — μια επιλογή που τιμούσε την ιστορική μνήμη και τον αγώνα κατά των πυρηνικών όπλων.

Επιστροφή στις «κλασικές αξίες» του Νόμπελ

Ο Χάλβαρντ Λέιρα, διευθυντής ερευνών στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (NUPI), παρατηρεί πως τα τελευταία χρόνια η επιτροπή Νόμπελ δείχνει να επανέρχεται σε «πιο παραδοσιακές» επιλογές:
«Βλέπουμε μια επιστροφή στις ιδέες που σχετίζονται με την ειρήνη, τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του Τύπου. Η διαίσθησή μου είναι ότι φέτος θα επιλεγεί ένα πρόσωπο όχι υπερβολικά αμφιλεγόμενο».

Οι πιθανοί νικητές: ΟΗΕ, πρόσφυγες, δημοσιογράφοι ή… η έκπληξη;

Η επιτροπή του Νόμπελ Ειρήνης, όπως εκτιμούν οι αναλυτές, ενδέχεται φέτος να θελήσει να στείλει ένα μήνυμα υπεράσπισης της πολυμερούς διπλωματίας — μιας αρχής που φαίνεται να αμφισβητείται από την εξωτερική πολιτική του Τραμπ.

Έτσι, πιθανοί νικητές θεωρούνται:

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, για τον αγώνα του υπέρ της παγκόσμιας συνεργασίας.

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (HCR) ή η UNRWA, για το έργο τους στην προστασία των εκτοπισμένων και των Παλαιστινίων προσφύγων.

Τα διεθνή δικαστήρια —το Διεθνές Δικαστήριο (CIJ) ή το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο— ως υπερασπιστές της διεθνούς δικαιοσύνης σε μια εποχή αυξανόμενης ατιμωρησίας.

Ή, τέλος, οι υπερασπιστές της ελευθερίας του Τύπου, όπως η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων (CPJ) και οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF).

Φυσικά, δεν αποκλείεται και η «παραδοσιακή» έκπληξη — εκείνη η απροσδόκητη επιλογή που επιβεβαιώνει πως το Νόμπελ Ειρήνης παραμένει, πάνω απ’ όλα, ένα βραβείο της συνείδησης και όχι της προβλεψιμότητας.

• Αλεξέι Ναβάλνι
• Νομπέλ Ειρήνης
• Ντόναλντ Τραμπ