Η σωστή κατάποση μπορεί να σώσει τη ζωή σου – Το κάνεις σωστά;

Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν πως η κατάποση είναι αυτόματη και αλάνθαστη, ωστόσο δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα αλλά λίγο πιο περίπλοκα.

Πώς μπορείς να καταπίνεις σωστά;

Υπάρχουν απλοί τρόποι να προστατέψεις την υγεία των μηχανισμών κατάποσης. «Ο “σωστός” τρόπος και αυτό που φαίνεται φυσικό ίσως διαφέρει λίγο για τον καθένα», λέει η Δρ. Laura Dominguez, ωτορινολαρυγγολόγος στο Ντάλας του Τέξας. «Σημαντικό είναι να παίρνουμε μπουκιές στο σωστό μέγεθος, να μασάμε καλά και να έχουμε νερό ή άλλο υγρό διαθέσιμο στο γεύμα».

Οι λογοπαθολόγοι συμβουλεύουν παιδιά και ενήλικες να τρώνε πιο αργά, ειδικά όταν πρόκειται για στεγνές τροφές, όπως σάντουιτς, σούσι ή κρέας. Επίσης, είναι σημαντικό να αντιστεκόμαστε στην παρόρμηση να «κατεβάζουμε μονορούφι» τα υγρά.

Όταν γέρνουμε το κεφάλι πίσω και πίνουμε μεγάλες ποσότητες απότομα, η βαρύτητα κάνει τους μηχανισμούς του λαιμού να δουλεύουν σκληρότερα, αυξάνοντας τον κίνδυνο εισρόφησης.

Αντίθετα, είναι καλύτερο να γέρνουμε το κεφάλι μόνο ελαφρά ή να χρησιμοποιούμε καλαμάκι. Έτσι η βαρύτητα βοηθά τη διαδικασία.

Τι προκαλεί διαταραχές κατάποσης;

«Δυσκολία στην κατάποση μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από ο,τιδήποτε προκαλεί φλεγμονή ή ερεθισμό στον λαιμό», λέει η Dominguez. «Μπορεί να είναι παροδικό, όπως μετά από λοίμωξη του αναπνευστικού, ή πιο μακροχρόνιο, όπως μετά από ακτινοθεραπεία στον αυχένα ή χειρουργείο στη σπονδυλική στήλη».

Για τα παιδιά, «οι διαταραχές κατάποσης εντάσσονται στη γενικότερη κατηγορία των παιδιατρικών διαταραχών σίτισης. Έρευνες δείχνουν ότι περίπου 1 στα 36 παιδιά κάτω των πέντε ετών επηρεάζεται», λέει η Amy Zembriski, λογοπαθολόγος στο Νιου Τζέρσεϊ. Μπορεί να οφείλονται σε άγχος, ευαισθησία στην υφή τροφών ή σε ιατρικές αιτίες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές, νευρολογικά προβλήματα ή αλλεργίες. Μερικές φορές η αιτία παραμένει άγνωστη.

«Η κατάποση χρησιμοποιεί πάνω από 30 μύες, πολλά κρανιακά νεύρα και απαιτεί γρήγορο συντονισμό για να μεταφέρει με ασφάλεια την τροφή και τα υγρά από το στόμα στο στομάχι», εξηγεί.

Και οι ενήλικες επηρεάζονται: 1 στους 17 άνω των 45 διαγιγνώσκεται με δυσφαγία. «Στους ενήλικες, συχνά συνδέεται με νευρολογικές παθήσεις, όπως εγκεφαλικό, Πάρκινσον ή άνοια και μπορεί επίσης να είναι μέρος της φυσιολογικής γήρανσης, καθώς οι μύες εξασθενούν με τον χρόνο», λέει η Stephanie Jeret, λογοπαθολόγος στο Ιλινόι.

Μπορεί ακόμη να έχει ψυχολογική ρίζα ή να εμφανιστεί λόγω γαστρεντερικών προβλημάτων, όπως η παλινδρόμηση –που αυξάνεται σε όλες τις ηλικίες λόγω φαρμάκων τύπου GLP-1 (π.χ. Ozempic).

Πώς είναι να ζεις με δυσφαγία;

Η δυσφαγία μπορεί να είναι παροδική και να υποχωρεί με θεραπεία, αλλά κάποιες φορές διαρκεί μήνες ή και χρόνια.

«Το να ζεις με δυσφαγία μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο», λέει η Jeret. «Μερικοί χρειάζονται γαστροστομία, άλλοι πρέπει να αποφεύγουν συγκεκριμένες υφές ή υγρά για να τραφούν με ασφάλεια». Συχνά χρειάζονται τροποποιήσεις στη διατροφή –όπως πολτοποιημένα φαγητά ή πηχτά υγρά– ώστε να αποτρέπονται η εισρόφηση και οι αναπνευστικές επιπλοκές.

Οι Jeret και Zembriski έχουν και οι ίδιες παιδιά με δυσκολίες σίτισης ή κατάποσης. «Αν και γνώριζα το πρόβλημα στους ενήλικες, ήταν τρομακτικό να το διαχειριστώ ως γονιός», παραδέχεται η Zembriski.

Οι διαταραχές σίτισης «μπορούν να επηρεάσουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού και την ικανότητά του να συνδέεται με άλλους στη διάρκεια του φαγητού». Τα παιδιά αυτά συχνά έχουν άγχος, περιορισμένες διατροφικές επιλογές και μπορεί να χάσουν κοινωνικές εμπειρίες.

«Τα γεύματα μπορεί να γίνουν στρεσογόνα, εξαντλητικά, σαν να περπατάς σε τεντωμένο σχοινί», λέει. «Οι φροντιστές μπορεί να νιώθουν αποτυχημένοι όταν τα παιδιά τους δεν παίρνουν επαρκή θρέψη, όταν τρώνε μόνο λίγες τροφές ή όταν συγγενείς και φίλοι τους λένε “θα το ξεπεράσει” ή “απλά πρέπει να το κάνεις να φάει”».

Στους ενήλικες, η δυσφαγία μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά, π.χ. λόγω φλεγμονής ή εμπλοκής τροφής, αλλά μπορεί να είναι και χρόνια. Ο John Paul Andersen, βιοϊατρικός επιστήμονας στη Γιούτα, εμφάνισε δυσφαγία στα 30 του. «Έτρωγα μπριζόλα και ξαφνικά κατάλαβα ότι κόλλησε –ούτε το σάλιο δεν περνούσε», λέει. «Πλέον πρέπει να τρώω συνειδητά κάθε γεύμα· είναι ενοχλητικό, αλλά έμαθα να ζω με αυτό».

«Η δυσφαγία είναι πιο συχνή απ’ όσο νομίζουμε και μπορεί να επηρεάσει έντονα την ποιότητα ζωής», λέει η Jeret. «Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση είναι το κλειδί για να μειωθούν οι κίνδυνοι και να βοηθηθούν οι άνθρωποι να τρώνε και να πίνουν με ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και αξιοπρέπεια.

Εγώ η ίδια ζω εδώ και έναν χρόνο με μια ήπια δυσφαγία, που πρωτοπαρατήρησα όταν οι στερεές τροφές έμοιαζαν να κατεβαίνουν πιο αργά από το συνηθισμένο. Επειδή ως θεραπεύτρια ήδη έτρωγα συνειδητά, έπρεπε απλώς να επιβραδύνω κι άλλο. Δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο γρήγορα τρώνε οι φίλοι και η οικογένειά μου, μέχρι που έπρεπε να περιμένω δευτερόλεπτα για να καταπιώ κάθε μπουκιά.

Θα προτιμούσα να ήταν πιο εύκολο, αλλά πλέον απολαμβάνω το φαγητό διαφορετικά – σχεδόν σαν διαλογισμό. Η αναπνοή και η κατάποση είναι τόσο κοντά ως διαδικασίες, και το να παίρνω τον χρόνο μου σε καθεμία με θυμίζει πόσο εύθραυστες είναι αυτές οι καθημερινές λειτουργίες».

Πηγή: theguardian

• δυσφαγία
• κατάποση