Η στροφή της Gen Z προς την ακροδεξιά: Απογοήτευση από τη δημοκρατία, κοινωνικά χάσματα και ο ρόλος των Social Media

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μια ανησυχητική τάση μεταξύ των νέων της Generation Z  (Gen Z γεννημένοι μεταξύ 1997 και 2012) προς την υποστήριξη ακροδεξιών κομμάτων και αυταρχικών μορφών διακυβέρνησης. Αυτή η στροφή συνοδεύεται από βαθιά απογοήτευση προς την παραδοσιακή πολιτική σκηνή και τους θεσμούς της δημοκρατίας.

Οι μεγαλύτεροι τους κατηγορούν συχνά για μια «απολιτίκ» στάση απέναντι στα κοινά, ενώ οι ίδιοι δηλώνουν πως η πολιτική, με τη στενή έννοια των κομμάτων και των παραδοσιακών θεσμών, δεν τους εκφράζει. Η γενιά Ζ φαίνεται να έχει απαξιώσει το κομματικό σύστημα, θεωρώντας το αναποτελεσματικό στη δημιουργία θετικών αλλαγών στη ζωή τους. Ωστόσο, μέσα σε ένα ρευστό και συχνά αβέβαιο κοινωνικό περιβάλλον, αντιλαμβάνονται ότι η ατομική δράση και πρωτοβουλία αποτελούν καταλύτες της αλλαγής.

Εκεί που το ατομικό συναντά το συλλογικό είναι σε ζητήματα που αφορούν το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, τα οποία βρίσκονται στην κορυφή της πολιτικής τους ατζέντας. Αυτά τα θέματα προσφέρουν μια αίσθηση συλλογικότητας σε μια εποχή όπου κυριαρχεί ο ατομικισμός, όπως καταδεικνύει και η έρευνα της Deloitte.

Η Generation Z έχει μεγαλώσει σε μια περίοδο συνεχών κρίσεων, όπως η οικονομική ύφεση του 2008, η πανδημία COVID-19 και οι γεωπολιτικές εντάσεις. Αυτές οι εμπειρίες, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ανισότητα και την αίσθηση απογοήτευσης από την παραδοσιακή πολιτική, έχουν οδηγήσει πολλούς νέους να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένων των ακροδεξιών και αυταρχικών ιδεολογιών.

Μια νέα πολιτική πραγματικότητα διαμορφώνεται παγκοσμίως, καθώς οι νέοι της Generation Z φαίνεται να στρέφονται προς την ακροδεξιά και τα εθνικιστικά κινήματα, ενώ εκφράζουν αυξανόμενη απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα και το πολιτικό κατεστημένο. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Βρετανία, εκλογικά αποτελέσματα και δημοσκοπήσεις δείχνουν μια σαφή μετατόπιση προς κόμματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιθωριακά ή ριζοσπαστικά.

Απογοήτευση και αμφισβήτηση της Δημοκρατίας στο Ηνωμένο Βασίλειο

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, πρόσφατη έρευνα του Channel 4 αποκάλυψε ότι το 52% των νέων ηλικίας 13 έως 27 ετών πιστεύει πως η χώρα θα ήταν καλύτερη υπό την ηγεσία ενός ισχυρού ηγέτη που δεν θα δεσμεύεται από το κοινοβούλιο και τις εκλογές. Επιπλέον, το 33% των ερωτηθέντων προτιμά τη διακυβέρνηση από τον στρατό. Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν μια αυξανόμενη αμφισβήτηση προς τη δημοκρατία και τους θεσμούς της, σύμφωνα με τους  thetimes.co.uk

Η εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης φαίνεται να μειώνεται μεταξύ των νέων, με το 58% να εμπιστεύεται τις αναρτήσεις φίλων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξίσου ή περισσότερο από τα καθιερωμένα μέσα. Αυτό υποδηλώνει μια μετατόπιση προς εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης, οι οποίες συχνά προωθούν περιεχόμενο με ακροδεξιές και αυταρχικές απόψεις.

Η ίδια έρευνα ανέδειξε ένα έντονο έμφυλο χάσμα, με το 45% των νέων ανδρών να αισθάνονται ότι υφίστανται διακρίσεις λόγω της προώθησης της ισότητας των φύλων. Αυτή η αντίληψη μπορεί να συμβάλλει στην υποστήριξη πιο συντηρητικών και ακροδεξιών ιδεολογιών.

Διεθνείς Τάσεις

Αυτή η στροφή δεν περιορίζεται μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις προεδρικές εκλογές του 2024, ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε σημαντικό ποσοστό των νέων ψηφοφόρων ηλικίας 18-29 ετών, ιδιαίτερα μεταξύ των νεαρών ανδρών. Στη Γερμανία, το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) σημείωσε αυξημένη υποστήριξη από νέους κάτω των 34 ετών. Στη Γαλλία, το 31% των νέων κάτω των 35 ετών πιστεύει ότι υπάρχουν καλύτερα συστήματα διακυβέρνησης από τη δημοκρατία.

Gen Z: Η άνοδος της ακροδεξιάς μεταξύ των νέων ψηφοφόρων στην Ευρώπη

Τα τελευταία χρόνια, η ακροδεξιά καταγράφει εντυπωσιακή άνοδο μεταξύ των νέων ψηφοφόρων στην Ευρώπη, φαινόμενο που αποτυπώνεται σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία. Η πολιτική αυτή στροφή των νεότερων γενεών έχει προκαλέσει ανησυχία και έντονο διάλογο σε πολιτικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, καθώς αμφισβητεί παραδοσιακές πολιτικές τάσεις και φέρνει στο προσκήνιο νέα δεδομένα για το μέλλον των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.

Γαλλία: Ο Εθνικός Συναγερμός κερδίζει τη νεολαία

Στη Γαλλία, το κόμμα της Μαρίν Λεπέν, ο Εθνικός Συναγερμός (Rassemblement National, RN), σημειώνει αυξημένη απήχηση στους νέους ψηφοφόρους. Σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, μεγάλο ποσοστό των νέων ηλικίας 18-24 ετών στρέφεται προς το κόμμα της Λεπέν, το οποίο έχει μετατοπίσει το λόγο του σε πιο κοινωνικά ζητήματα, ενώ παράλληλα διατηρεί τη σκληρή του στάση σε θέματα όπως η μετανάστευση και η εθνική κυριαρχία. Η απογοήτευση από τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις, όπως το κεντροαριστερό στρατόπεδο του Εμανουέλ Μακρόν, φαίνεται να οδηγεί τους νέους προς την ακροδεξιά, η οποία προβάλλεται ως εναλλακτική απέναντι σε μια ελίτ που θεωρούν αποκομμένη από τα πραγματικά τους προβλήματα.

Γερμανία: Το AfD σε άνοδο, ιδιαίτερα στα ανατολικά κρατίδια

Στη Γερμανία, το AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία – Alternative für Deutschland) σημειώνει πρωτοφανή άνοδο, ειδικά στις ανατολικές περιοχές, όπου η οικονομική ανισότητα και η αίσθηση περιθωριοποίησης τροφοδοτούν την απογοήτευση των νέων από τα παραδοσιακά κόμματα. Παρότι το AfD βρίσκεται στο στόχαστρο για τις ακροδεξιές του θέσεις, οι νέοι φαίνεται να το προτιμούν, καθώς το κόμμα εκμεταλλεύεται την ανασφάλεια για θέματα όπως η μετανάστευση, η εγκληματικότητα και η πολιτική ορθότητα. Το γεγονός ότι πολλές πολιτικές δυνάμεις αδυνατούν να προσεγγίσουν ουσιαστικά τις ανησυχίες των νέων, δίνει χώρο στο AfD να ενισχύσει την επιρροή του, προωθώντας ένα αφήγημα εναντίον του κατεστημένου.

Ιταλία: Η Μελόνι και τα Αδέλφια της Ιταλίας προσελκύουν τη νεολαία

Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι και το κόμμα της, Αδέλφια της Ιταλίας (Fratelli d’Italia), έχουν καταφέρει να προσελκύσουν μεγάλο κομμάτι των νέων ψηφοφόρων, προωθώντας ένα εθνικιστικό αφήγημα βασισμένο στην εθνική ταυτότητα, την οικογένεια και την προστασία των παραδοσιακών αξιών. Η Μελόνι χρησιμοποιεί συχνά τη ρητορική της αντίστασης απέναντι στη «δικτατορία των Βρυξελλών» και της υπεράσπισης της ιταλικής κυριαρχίας, στοιχεία που φαίνεται να βρίσκουν απήχηση στη νεολαία, ιδιαίτερα σε εκείνους που αισθάνονται ότι οι ευρωπαϊκές πολιτικές δεν έχουν βελτιώσει τη ζωή τους.

Gen Z: Τι οδηγεί τους νέους στην ακροδεξιά;

Η στροφή της Gen Z προς τα δεξιά μπορεί να αποδοθεί σε πολλούς παράγοντες:

• Οικονομική ανασφάλεια: Η έλλειψη προσιτής στέγασης, η ανεργία και η δυσκολία εύρεσης σταθερής εργασίας κάνουν τους νέους πιο δεκτικούς σε υποσχέσεις για προστατευτικές οικονομικές πολιτικές.
• Μεταναστευτική πολιτική και εθνική ταυτότητα: Οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές έχουν προκαλέσει ανησυχία σε τμήματα της νεολαίας που αισθάνονται πως απειλείται η εθνική τους ταυτότητα.
• Αντίδραση στον πολιτισμικό φιλελευθερισμό: Οι νέοι που απορρίπτουν τις προοδευτικές ατζέντες περί φύλου, πολιτικής ορθότητας και ακτιβισμού στρέφονται σε κόμματα που προωθούν πιο παραδοσιακές αξίες.
• Αντισυστημική ψήφος: Η απογοήτευση από τα mainstream κόμματα οδηγεί πολλούς να στηρίξουν τη ριζοσπαστική δεξιά ως «διαμαρτυρία» απέναντι στο πολιτικό status quo.

Τι σημαίνει αυτή η τάση για το μέλλον της Ευρώπης;

Η Gen Z αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις επερχόμενες εκλογές, με την ψήφο της να γίνεται όλο και πιο κρίσιμη. Αν η δυσαρέσκεια των νέων δεν αντιμετωπιστεί με ουσιαστικές πολιτικές λύσεις, η ριζοσπαστικοποίηση τους –είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά– θα συνεχιστεί, διαμορφώνοντας το πολιτικό τοπίο των επόμενων δεκαετιών.

Η αυξανόμενη στήριξη των νέων στην ακροδεξιά δημιουργεί νέες πολιτικές δυναμικές στην Ευρώπη. Οι επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις θα δείξουν αν αυτή η τάση είναι προσωρινή ή αν αποτελεί μια μακροπρόθεσμη αλλαγή στον πολιτικό χάρτη. Παράλληλα, οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις θα πρέπει να βρουν τρόπους να επανασυνδεθούν με τη νεολαία, προσφέροντας λύσεις στα πραγματικά της προβλήματα και αποτρέποντας την περαιτέρω άνοδο ακραίων πολιτικών ρευμάτων.

Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το αν η νέα γενιά θα συνεχίσει να στρέφεται προς την ακροδεξιά ή αν θα υπάρξει αναπροσανατολισμός των πολιτικών προτάσεων προς πιο δημοκρατικές και συμπεριληπτικές κατευθύνσεις, είναι ένα ερώτημα που θα απαντηθεί τα επόμενα χρόνια.

• Gen Z
• ακροδεξιά