«Η τέχνη του εφικτού» ή απλά, η τέχνη του ανασχηματισμού – Και ξαφνικά… εκλογές – Σενάριo για… Όσκαρ – Το ΠΑΣΟΚ και οι «Γέφυρες του Μάντισον» – Συνεργασίες ή αυτοχειρία;

Η πολιτική, κατά τον Ουίνστον Τσόρτσιλ, είναι «η ικανότητα να προβλέπεις τι θα συμβεί αύριο, την επόμενη εβδομάδα, τον επόμενο μήνα, τον επόμενο χρόνο – και να εξηγείς μετά γιατί δεν συνέβη». Σε αυτήν τη διαχρονική σοφία, ίσως πρέπει να προστεθεί ένα κεφάλαιο για την ελληνική πολιτική σκηνή: πώς να βάζεις φωτιά σε σενάρια ανασχηματισμού, μόνο και μόνο για να τα σβήσεις με κυβερνητικές διαψεύσεις.

Πριν καν ολοκληρωθεί η τελετουργία της Προεδρικής Εκλογής, με τον Κωνσταντίνο Τασούλα να ετοιμάζεται να ξαναφορέσει τον μανδύα του Προέδρου της Βουλής, τα σενάρια περί ανασχηματισμού ξεκίνησαν σαν τη μουσική από το Jaws: ήσυχα, αλλά γεμάτα απειλητική υπόσχεση. Και κάπου εκεί, εμφανίστηκε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, σαν τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ στο Καζαμπλάνκα, να πει: «Προχωρήστε, δεν υπάρχει τίποτα να δείτε εδώ».

Ο φόβος του υπουργικού καθρέφτη

Όπως στις ταινίες δράσης όπου ο πρωταγωνιστής κοιτάζει τον καθρέφτη και βλέπει τον θάνατο να πλησιάζει, έτσι και κάθε υπουργός κοιτάζει την επικαιρότητα και βλέπει το όνομά του να “μετακομίζει” από υπουργείο σε υπουργείο. Τα σενάρια για ανασχηματισμό είναι το πολιτικό ισοδύναμο του σίκουελ που δεν ξέρεις αν θα είσαι πρωταγωνιστής ή θύμα.

Το Μέγαρο Μαξίμου, με την αυτοπεποίθηση ενός μαέστρου που δεν θέλει να αλλάξει το κονσέρτο στη μέση, λέει «όχι ακόμα». Ο Πρωθυπουργός δεν θέλει να ανοίξει νέες “ρωγμές” τώρα που μόλις έκλεισε τις εσωκομματικές του πληγές με την επιλογή Τασούλα και Κακλαμάνη. Γιατί να χαλάσει την παράσταση πριν πέσει η αυλαία της πρώτης πράξης;

Το δράμα της “διόρθωσης πορείας”

Ωστόσο, η πολιτική έχει πάντα χώρο για το δράμα της διόρθωσης. Με έναν “καθαρό” πολιτικό χρόνο κάτω από δύο χρόνια, και δεδομένου ότι οι εκλογές του 2027 πλησιάζουν, δύο ανασχηματισμοί δεν είναι μόνο πιθανόν – είναι απαραίτητοι. Όχι μόνο για να δοκιμαστούν νέα πρόσωπα, αλλά και για να κατευναστούν οι δυσαρεστημένοι – η αιώνια πολιτική “Τέχνη του Πολέμου”, στην οποία όλοι είναι στρατιώτες και κανείς δεν είναι ασφαλής.

Όπως είπε και ο Αριστοτέλης, «το να ηγείσαι σημαίνει να ισορροπείς σε μια τεντωμένη σχοινί». Στην περίπτωση του Κυριάκου Μητσοτάκη, το τεντωμένο σχοινί περνάει πάνω από την άβυσσο των εσωκομματικών ισορροπιών και του δημόσιου κλίματος. Και κάθε “βήμα-βήμα” που υποστηρίζουν τα κυβερνητικά στελέχη, θυμίζει λίγο τα τελευταία λόγια του Τζακ στο Titanic: “Hold on, just a little longer.”

Μέχρι τότε, οι υπουργοί θα συνεχίσουν να αναρωτιούνται αν είναι οι Λεονάρντο ΝτιΚάπριο της ιστορίας ή απλά φιγούρες στο φόντο. Γιατί, στην πολιτική, όπως και στον κινηματογράφο, όλοι θέλουν να μείνουν στη σκηνή όσο περισσότερο γίνεται – αλλά το σενάριο γράφεται αλλού.

Και ξαφνικά… εκλογές – Σενάρια για Όσκαρ

Όταν ο Αριστοτέλης έλεγε πως «ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό ζώο», μάλλον δεν είχε προβλέψει την ελληνική εκδοχή: ένα ζώο που ζει για τις εκλογές. Στο τωρινό πολιτικό θέατρο, ορισμένοι κύκλοι διακινούν νέα σενάρια για πρόωρες εκλογές, σε μια πλοκή που θυμίζει περισσότερο Inception παρά σοβαρή πολιτική στρατηγική.

“Η γαλάζια συγκέντρωση” – Τασούλας και Κακλαμάνης στο προσκήνιο

Με την υποψηφιότητα του Κωνσταντίνου Τασούλα για την Προεδρία της Βουλής και την προώθηση του Νικήτα Κακλαμάνη στο προεδρείο, η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει πως οι όποιες εσωκομματικές διαφωνίες ανήκουν στο παρελθόν. Είναι, όμως, αυτό το… τελευταίο επεισόδιο πριν το μεγάλο φινάλε στις κάλπες;

Κάποιοι πιστεύουν πως ναι. Γιατί τώρα είναι η «τέλεια στιγμή»: μια αντιπολίτευση που παραπαίει, ένα ΠΑΣΟΚ που θυμίζει περισσότερο τη Μία Φάροου στο Rosemary’s Baby – υποσχόμενο κάτι μεγάλο αλλά εγκλωβισμένο σε αμφιβολίες – και μια Αριστερά σε διαρκή αναζήτηση ταυτότητας. Όλα μοιάζουν έτοιμα για μια ακόμα εκλογική μάχη, σαν να περιμένουμε τη σκηνή που ο πρωταγωνιστής φωνάζει: “I’m the king of the world!”

Το Μαξίμου γελάει τελευταίο

Η πραγματικότητα, όμως, λέει κάτι άλλο. Στο Μέγαρο Μαξίμου, οι σύμβουλοι του Κυριάκου Μητσοτάκη προτιμούν το ρητό του Ναπολέοντα: «Ποτέ μη διακόπτεις τον εχθρό σου όταν κάνει λάθη». Γιατί να διακινδυνεύσουν πρόωρες εκλογές όταν οι αντίπαλοι τους δεν αποτελούν πραγματική απειλή; Το Μαξίμου μοιάζει να προτιμά τη σταθερότητα από το ρίσκο, ειδικά σε μια εποχή διεθνών κρίσεων, όπου οι κυβερνήσεις συχνά ενισχύονται πολιτικά αντί να αποδυναμώνονται.

Η τέχνη της αναμονής

Το πιθανότερο είναι πως ο Μητσοτάκης θα επιμείνει στο ρητό του Λίνκολν: «Μπορείς να κοροϊδέψεις όλους για λίγο, μερικούς για πάντα, αλλά όχι όλους για πάντα». Αν η κυβέρνηση συνεχίσει να επενδύει στη σταθερότητα, αφήνοντας την αντιπολίτευση να φθείρεται από μόνη της, οι εκλογές μπορεί να αργήσουν να έρθουν – και ίσως όταν έρθουν, να είναι απλά ένα ακόμα σκηνικό για το Gone with the Wind.

Μέχρι τότε, τα σενάρια για πρόωρες εκλογές μένουν απλώς αυτό που είναι: ένας πολιτικός μύθος που τροφοδοτεί το σασπένς, αλλά δύσκολα οδηγεί στο μεγάλο βραβείο.

Το ΠΑΣΟΚ και οι «Γέφυρες του Μάντισον» – Συνεργασίες ή Αυτοχειρία;

Όταν ο Βολταίρος έγραφε πως «η πολιτική είναι η τέχνη του να εμποδίζεις τους ανθρώπους να ασχολούνται με ό,τι τους αφορά», μάλλον είχε κατά νου τα εσωτερικά του ΠΑΣΟΚ. Σε μια παράσταση που θυμίζει «Οι Γέφυρες του Μάντισον», το Κίνημα αναζητά τρόπους να ισορροπήσει ανάμεσα στις φαντασιώσεις της κεντροαριστερής ενότητας και τον φόβο μιας εκλογικής καταστροφής.

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στον ΣΥΡΙΖΑ;

Ο Νίκος Ανδρουλάκης, σε ρόλο οδηγού που προσπαθεί να βρει κατεύθυνση σε δρόμους γεμάτους λακκούβες, δηλώνει πως το ΠΑΣΟΚ θα επιδιώξει συνεργασία με κόμματα της κεντροαριστεράς. Μεταξύ αυτών, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά. Την ίδια ώρα, όμως, η Άννα Διαμαντοπούλου και ο Νίκος Παπανδρέου βλέπουν το μέλλον με γυαλιά ηλίου – όχι επειδή είναι φωτεινό, αλλά επειδή καίγεται από τις φλόγες της πιθανής συνεργασίας.

Ο Νίκος Παπανδρέου προειδοποιεί ότι μια τέτοια συμμαχία θα καταδικάσει το ΠΑΣΟΚ στο 5%, ενώ καλεί τους αποστάτες να επιστρέψουν «σπίτι». Μοιάζει με μια σκηνή από το Gone with the Wind, όπου η Σκάρλετ Ο’Χάρα κοιτάζει τα καμένα ερείπια του παρελθόντος και ψιθυρίζει: «Θεέ μου, δεν θα ξαναπεινάσουμε ποτέ».

Γέφυρες ή τοίχοι;

Στη Χαριλάου Τρικούπη, η συζήτηση για συνεργασίες θυμίζει περισσότερο το Inception παρά ένα σταθερό πολιτικό σχέδιο. Οι γέφυρες με τη Νέα Δημοκρατία φαίνεται να γκρεμίζονται, ενώ τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ προσπαθούν να αποφασίσουν αν πρέπει να οικοδομήσουν νέες με τον ΣΥΡΙΖΑ. Η Άννα Διαμαντοπούλου ξεκαθαρίζει πως το ΠΑΣΟΚ πρέπει να παραμείνει αυτόνομο και να μην γίνει «φτερό στον άνεμο».

Η πολιτική, όπως είπε ο Κλεμανσό, «είναι ένα συνεχές ξεκαθάρισμα προτεραιοτήτων». Κι όμως, το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να μην έχει αποφασίσει αν θέλει να είναι ηγέτης, ρυθμιστής ή απλώς παρατηρητής.

Η στρατηγική της ταυτότητας

Σε μια πολιτική πραγματικότητα που μεταβάλλεται συνεχώς, το ΠΑΣΟΚ καλείται να ξαναβρεί την ταυτότητά του. Όπως είπε και ο Παύλος Γερουλάνος, η λύση ίσως βρίσκεται στην «αμφίπλευρη διεύρυνση» με προοδευτικό, μεταρρυθμιστικό και πατριωτικό πρόσημο. Αλλά πόσο εύκολο είναι να εφαρμόσεις αυτή τη θεωρία στην πράξη όταν το εκλογικό σώμα περιμένει κάτι περισσότερο από πολιτικές ασκήσεις επί χάρτου;

Ο φόβος της συρρίκνωσης

Το σενάριο της συνεργασίας με τον ΣΥΡΙΖΑ είναι το πολιτικό ισοδύναμο ενός γάμου από προξενιό. Ενώ κάποιοι θεωρούν πως μπορεί να οδηγήσει σε μια «προοδευτική διακυβέρνηση», άλλοι προειδοποιούν πως μπορεί να είναι ο δρόμος προς την εκλογική εξαφάνιση. Ο Νίκος Παπανδρέου το είπε ξεκάθαρα: «Αν συνεργαστούμε με τον ΣΥΡΙΖΑ, θα πάμε στο 5%».

Είναι μια στιγμή που θυμίζει το The Godfather: «Πρόσεχε τις συμφωνίες που κάνεις, γιατί θα χρειαστεί να ζήσεις με τις συνέπειες».

Η τέχνη του εφικτού;

Στο τέλος, η πολιτική στρατηγική του ΠΑΣΟΚ θυμίζει περισσότερο τραγική όπερα παρά καλά σκηνοθετημένο έργο. Οι συνεργασίες είναι μια μορφή τέχνης, αλλά όπως είπε και ο Μακιαβέλι, «στην πολιτική, το αποτέλεσμα είναι αυτό που μετράει». Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να παραμείνει στο παιχνίδι, πρέπει να βρει τη χρυσή τομή μεταξύ αυτονομίας και συνεργασιών. Μέχρι τότε, οι διαξιφισμοί για το μέλλον θα συνεχίσουν να γεμίζουν τις οθόνες μας – ένα πολιτικό δράμα που δεν ξέρουμε ακόμα αν θα κερδίσει Όσκαρ ή το Χρυσό Βατόμουρο.

• ανασχηματισμός
• Κωνσταντίνος Τασούλας