Μανόλης Αναγνωστάκης: 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή της «ήττας» που δεν παραδέχθηκε

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, κυκλοφορεί ένας νέος αφιερωματικός τόμος από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Το βιβλίο, με τίτλο «Ο μελοποιημένος Μανόλης Αναγνωστάκης. Όμως εγώ δεν παραδέχθηκα την ήττα», εξετάζει τη σχέση της ποίησής του με τη μουσική, με κείμενα από μουσουργούς, συγγραφείς και κριτικούς.

Όπως σημειώνεται, ο ποιητής, που έπαιζε βιολί και κιθάρα, είχε και ο ίδιος εγγενή σχέση με τη μουσική, πέρα από την αναγνωρισμένη μουσικότητα του λόγου του.

Ο ποιητής της πικρίας και του σαρκασμού

Ο Αναγνωστάκης, που ο ίδιος δήλωνε ταυτόχρονα «ερωτικός και πολιτικός ποιητής», έζησε τις μεγάλες ιστορικές συντριβές του 20ού αιώνα (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος) και είδε τον μεταπολεμικό κόσμο να αλλοτριώνεται από τον καταναλωτισμό. Αυτή η διαδρομή γέμισε τους στίχους του πικρία, απογοήτευση, ειρωνεία και σαρκασμό.

Ο λόγος του Αναγνωστάκη είναι χαμηλόφωνος, συνομιλητικός και καχύποπτος απέναντι σε οτιδήποτε «φανταχτερό». Πενθεί σιωπηρά τις μεγάλες του απώλειες: τους φίλους που χάθηκαν, την επαναστατική ιδεολογία που μεταμορφώθηκε σε σύστημα ελέγχου, αλλά και τους ατέλειωτους συμβιβασμούς της καθημερινότητας.

Η ποίησή του, που σύμφωνα με κριτικούς όπως ο Δ.Ν. Μαρωνίτης ισορροπεί μοναδικά ανάμεσα στον λυρισμό και την πεζολογία, επηρέασε βαθιά τις επόμενες γενιές ποιητών. Η απουσία προσποίησης και η εκφραστική του λιτότητα κάνουν το έργο του διαχρονικό, αποτυπώνοντας τόσο τις πολιτικές περιπέτειες όσο και την καθημερινή υπαρξιακή ασφυξία.

Η στροφή στη μελοποίηση

Αν και ο ποιητής ήταν αρχικά δύσπιστος απέναντι στη μελοποίηση των στίχων του, τελικά ενέδωσε το 1969 στον Μίκη Θεοδωράκη, ανοίγοντας τον δρόμο για να ακολουθήσουν πολλοί άλλοι συνθέτες.

Ο νέος τόμος, που περιλαμβάνει χρονολόγιο και συνεντεύξεις (όπως με την Αρλέτα και τον Μάνο Ελευθερίου), εξετάζει αυτή ακριβώς την πτυχή του έργου του, την ώρα που ο ίδιος ο Αναγνωστάκης είχε ανακοινώσει ήδη από το 1971 την απόφασή του να σταματήσει να γράφει ποίηση.

 

• Μανόλης Αναγνωστάκης