Μέση Ανατολή, ώρα μηδέν: Ανυποχώρητο το Ιράν στις απειλές Τραμπ – Φόβοι για γενικευμένη ανάφλεξη, πιέζει ο Νετανιάχου

Η Τεχεράνη δηλώνει ότι βρίσκεται σε «πόλεμο πλήρους κλίμακας» και απαντά στις αμερικανικές επιδρομές με πυραύλους, drones και πίεση στα Στενά του Ορμούζ. Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί με συντριπτικά αντίποινα, ενώ το Ισραήλ προειδοποιεί ότι μια νέα επίθεση στο έδαφός του θα προκαλέσει ακόμη ισχυρότερη απάντηση.

Η Μέση Ανατολή πλησιάζει ξανά επικίνδυνα σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή, καθώς οι επιθέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν διευρύνονται, η προσωρινή εκεχειρία έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και όλο και περισσότερες χώρες εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα στη σύγκρουση.

Η Ουάσινγκτον συνεχίζει τους βομβαρδισμούς εναντίον ιρανικών στρατιωτικών και στρατηγικών υποδομών, ενώ η Τεχεράνη απαντά με επιθέσεις σε αμερικανικές δυνάμεις και εγκαταστάσεις συμμάχων των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα, η ένταση μεταφέρεται στις θαλάσσιες οδούς, με το Στενό του Ορμούζ να μετατρέπεται στο κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης.

Τραμπ: Για κάθε Αμερικανό στρατιώτη που σκοτώνεται, το Ιράν θα πληρώνει «πολλαπλάσιο» τίμημα

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι το Ιράν θα πληρώσει «πολλαπλάσια» για κάθε νέα απώλεια Αμερικανού στρατιωτικού, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιθέσεων σε ενεργειακές, πυρηνικές και άλλες κρίσιμες υποδομές.

Η Τεχεράνη, όμως, δεν δείχνει διάθεση υποχώρησης. Αντίθετα, η ιρανική ηγεσία διαμηνύει ότι οι απειλές και οι επιδρομές δεν πρόκειται να την οδηγήσουν σε συνθηκολόγηση, ενώ ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε ότι η χώρα βρίσκεται πλέον σε «πόλεμο πλήρους κλίμακας».

Ο Τραμπ απειλεί με εκδίκηση

Η νέα έκρηξη της έντασης ακολούθησε ένα ιδιαίτερα αιματηρό διάστημα για τις αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή.

Μετά τις απώλειες Αμερικανών στρατιωτικών σε επιθέσεις που η Ουάσινγκτον αποδίδει στο Ιράν, ο Τραμπ υποσχέθηκε βαριά αντίποινα και ανακοίνωσε ότι έχει ήδη δώσει σχετικές οδηγίες στην ηγεσία του Πενταγώνου.

Οι λεπτομέρειες των εντολών του δεν έχουν αποκαλυφθεί. Αμερικανικές στρατιωτικές ενισχύσεις, πάντως, είχαν αρχίσει να μεταφέρονται στη Μέση Ανατολή ήδη πριν από τις τελευταίες επιθέσεις, με επιπλέον μαχητικά αεροσκάφη, ιπτάμενα τάνκερ και ναυτικές μονάδες να αναπτύσσονται στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει διαδοχικά κύματα αεροπορικών επιδρομών σε ιρανικό έδαφος, πλήττοντας, σύμφωνα με τις αμερικανικές ανακοινώσεις, βάσεις πυραύλων, λιμενικές εγκαταστάσεις, συστήματα επικοινωνιών και υποδομές που υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις της Τεχεράνης στον Περσικό Κόλπο.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης επαναφέρει τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών και έχει απειλήσει με πλήγματα σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, ενεργειακές εγκαταστάσεις και γέφυρες, εάν το Ιράν δεν επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις και δεν αποκαταστήσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Το Ιράν δεν κάνει πίσω

Η απάντηση της Τεχεράνης παραμένει αδιάλλακτη.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει διαμηνύσει ότι οι Ιρανοί «δεν υποκύπτουν στις πιέσεις», ενώ η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας παρουσιάζει τις αμερικανικές απαιτήσεις ως απόπειρα επιβολής και όχι ως βάση πραγματικής διαπραγμάτευσης.

Το Ιράν θεωρεί τα Στενά του Ορμούζ «κόκκινη γραμμή» και υποστηρίζει ότι θα συνεχίσει να αντιστέκεται μέχρι να τερματιστούν οι επιθέσεις και ο αποκλεισμός των λιμανιών του. Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι η ασφαλής διέλευση των πλοίων μπορεί να αποκατασταθεί μόνο με μόνιμη κατάπαυση του πυρός και άρση των αμερικανικών περιορισμών.

Η Τεχεράνη έχει απαντήσει με πυραυλικές επιθέσεις και επιδρομές με drones εναντίον στόχων σε χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, η Ιορδανία και το Ιράκ.

Παράλληλα, εμπορικά πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις ή έχουν αναγκαστεί να αλλάξουν πορεία κοντά στο Ομάν και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα και εντείνοντας τον φόβο για επέκταση του πολέμου σε ολόκληρο τον Κόλπο.

Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ

Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται πλέον το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη.

Μέσω των Στενών του Ορμούζ διακινείται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ακόμη και η απειλή για διακοπή της κυκλοφορίας αρκεί για να προκαλέσει άνοδο των τιμών, αύξηση των ασφαλίστρων και μαζική απομάκρυνση εμπορικών πλοίων από την περιοχή.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να εξουδετερώσουν τις ιρανικές πυραυλικές και ναυτικές δυνατότητες και να επαναφέρουν την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων. Η αποστολή, όμως, αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη.

Το Ιράν έχει προετοιμαστεί επί δεκαετίες για ασύμμετρο πόλεμο στον Κόλπο, διαθέτοντας κινητές πυραυλικές συστοιχίες, drones, ταχύπλοα, νάρκες και αποκεντρωμένες μονάδες που μπορούν να συνεχίσουν να επιχειρούν ακόμη και μετά από μεγάλης κλίμακας αεροπορικές επιδρομές.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι η πλήρης στρατιωτική εξασφάλιση του περάσματος μπορεί να απαιτήσει πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο απωλειών και μιας μακροχρόνιας πολεμικής εμπλοκής.

Ο Νετανιάχου ανεβάζει την πίεση

Στο ήδη εκρηκτικό σκηνικό παρεμβαίνει όλο και πιο δυναμικά ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι, εάν το Ιράν πλήξει ξανά το ισραηλινό έδαφος, η απάντηση δεν θα περιοριστεί στα προηγούμενα επίπεδα, αλλά θα είναι «πολύ ισχυρότερη».

«Μην υπολογίζετε ότι θα επικρατήσει ηρεμία εάν μας επιτεθείτε», ήταν το μήνυμα του Νετανιάχου προς την ιρανική ηγεσία, ο οποίος διαβεβαίωσε ότι το Ισραήλ είναι προετοιμασμένο για κάθε σενάριο.

Η ισραηλινή κυβέρνηση πιέζει ώστε οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης να μην περιορίσει τη δυνατότητα του Ισραήλ να δρα στρατιωτικά κατά του ιρανικού πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος.

Ο Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι, είτε υπάρξει συμφωνία είτε όχι, το Ισραήλ δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Ταυτόχρονα, το Τελ Αβίβ επιδιώκει να επηρεάσει τους όρους των ειρηνευτικών συνομιλιών, από τις οποίες είχε κατά περιόδους αισθανθεί αποκλεισμένο.

Η πίεση αυτή δημιουργεί ένα επιπλέον επίπεδο αβεβαιότητας. Ακόμη και αν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη καταλήξουν σε προσωρινή συνεννόηση, μια ισραηλινή επίθεση ή μια νέα σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο θα μπορούσε να τινάξει τη διπλωματική προσπάθεια στον αέρα.

Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν ήδη προειδοποιήσει ότι η ισραηλινή πολιτική και στρατιωτική στάση μπορούσε να υπονομεύσει μια ευρύτερη συμφωνία με το Ιράν, ιδιαίτερα εάν αυτή περιλάμβανε περιορισμούς στις επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο.

Η δύσκολη σχέση Τραμπ – Νετανιάχου

Η σχέση ανάμεσα στους δύο ηγέτες παραμένει στενή, αλλά όχι χωρίς εντάσεις.

Τον Ιούνιο, ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει δημόσια τον Νετανιάχου ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να μείνει μόνο του, εάν συνέχιζε τις επιθέσεις παρά τις αμερικανικές εκκλήσεις για αποκλιμάκωση.

Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε τότε επιχειρήσει να αποτρέψει έναν νέο γύρο ισραηλινών πληγμάτων, φοβούμενος ότι η ανταλλαγή επιθέσεων θα κατέστρεφε τις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.

Η σημερινή πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική. Με τις αμερικανικές απώλειες να αυξάνονται και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις να διευρύνονται, η απόσταση μεταξύ Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ φαίνεται να περιορίζεται.

Ο Τραμπ επαίνεσε πρόσφατα τον ρόλο του Ισραήλ στον πόλεμο με το Ιράν, ενώ η κυβέρνησή του εμφανίζεται περισσότερο δεκτική σε μια σκληρότερη στρατηγική, τουλάχιστον όσο η Τεχεράνη συνεχίζει τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων και της ναυσιπλοΐας.

Ο κίνδυνος του ντόμινο

Η ανησυχία για μια γενικευμένη ανάφλεξη δεν περιορίζεται στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν.

Οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν θαλάσσιο αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας στο Μπαμπ αλ Μαντέμπ, το δεύτερο μεγάλο ενεργειακό και εμπορικό πέρασμα της περιοχής. Η εξέλιξη δημιουργεί τον κίνδυνο να τεθούν ταυτόχρονα υπό πίεση τόσο η είσοδος του Περσικού Κόλπου όσο και η δίοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ.

Την ίδια στιγμή, παραμένει ανοιχτό το μέτωπο του Λιβάνου, όπου οποιαδήποτε νέα σύγκρουση ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ μπορεί να προκαλέσει άμεση ιρανική αντίδραση.

Αμερικανικές βάσεις υπάρχουν σε ολόκληρο τον Κόλπο, ενώ χώρες όπως η Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν κινδυνεύουν να βρεθούν στο στόχαστρο όχι λόγω δικής τους απόφασης για συμμετοχή στον πόλεμο, αλλά επειδή φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Η σύγκρουση έχει έτσι πάψει να είναι μια περιορισμένη αναμέτρηση δύο κρατών. Εξελίσσεται σε ένα πολυεπίπεδο μέτωπο, στο οποίο εμπλέκονται στρατοί, περιφερειακές οργανώσεις, θαλάσσιες οδοί, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και πολιτικές ισορροπίες πολλών χωρών.

Η διπλωματία δεν έχει πεθάνει – ακόμη

Παρά τη στρατιωτική κλιμάκωση, οι δίαυλοι επικοινωνίας δεν έχουν κλείσει εντελώς.

Το Πακιστάν και το Κατάρ επιχειρούν να μεσολαβήσουν, ενώ έχει συζητηθεί πρόταση για προσωρινή κατάπαυση του πυρός, με στόχο την επαναφορά μιας ευρύτερης συμφωνίας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Αμερικανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι ο Τραμπ παραμένει ανοιχτός στη διπλωματία. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει μόνο για τον οριστικό τερματισμό του πολέμου και όχι υπό καθεστώς απειλών, αποκλεισμού και συνεχιζόμενων βομβαρδισμών.

Το πρόβλημα είναι ότι κάθε νέο πλήγμα περιορίζει τον πολιτικό χώρο για συμβιβασμό.

Ο Τραμπ δεν θέλει να εμφανιστεί ότι υποχωρεί μετά τον θάνατο Αμερικανών στρατιωτικών. Η ιρανική ηγεσία δεν μπορεί να δεχθεί μια συμφωνία που θα παρουσιαστεί στο εσωτερικό της χώρας ως παράδοση. Ο Νετανιάχου, τέλος, δεν φαίνεται διατεθειμένος να αποδεχθεί μια διευθέτηση που θα αφήνει άθικτες τις βασικές στρατιωτικές και πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν.

Η Μέση Ανατολή στην κόψη

Το επόμενο χτύπημα μπορεί να καθορίσει την πορεία ολόκληρης της κρίσης.

Μια μεγάλη επίθεση σε αμερικανική βάση, ένα ιρανικό πλήγμα με νεκρούς στο Ισραήλ, η καταστροφή ενεργειακών εγκαταστάσεων ή η βύθιση εμπορικού πλοίου θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίποινα τέτοιας κλίμακας, ώστε η επιστροφή στη διπλωματία να καταστεί σχεδόν αδύνατη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τη στρατιωτική ισχύ για να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές στο Ιράν. Δεν είναι, όμως, καθόλου βέβαιο ότι οι βομβαρδισμοί μπορούν να εξαναγκάσουν την Τεχεράνη σε υποχώρηση ή να εξασφαλίσουν μόνιμα τα Στενά του Ορμούζ χωρίς μια πολύ μεγαλύτερη και ακριβότερη εμπλοκή.

Το Ιράν, από την άλλη, δεν μπορεί να νικήσει συμβατικά τις ΗΠΑ, μπορεί όμως να διευρύνει το κόστος του πολέμου, χτυπώντας βάσεις, πλοία, ενεργειακές υποδομές και συμμάχους της Ουάσινγκτον σε ολόκληρη την περιοχή.

Ανάμεσα στις απειλές του Τραμπ, την αδιαλλαξία της Τεχεράνης και την πίεση του Νετανιάχου για αποφασιστικό χτύπημα, η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στην κόψη.

Η επόμενη απόφαση δεν θα κρίνει μόνο εάν θα συνεχιστούν οι επιθέσεις. Μπορεί να κρίνει εάν η σύγκρουση θα παραμείνει περιορισμένη ή θα μετατραπεί στον γενικευμένο πόλεμο που ολόκληρη η περιοχή φοβάται.

• ΗΠΑ
• Ιράν
• Μέση Ανατολή
• Μπενιαμίν Νετανιάχου
• Ντόναλντ Τραμπ