Μετά τον Χαμενεΐ – Η Τεχεράνη σε ζώνη αναμονής: Το προσωρινό καθεστώς, οι διάδοχοι και ο φόβος εσωτερικής ρήξης

Η Τεχεράνη εισέρχεται σε μια από τις πιο κρίσιμες μεταβατικές φάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, η διαδικασία διαδοχής ενεργοποιείται υπό το βάρος πολεμικών επιθέσεων, εσωτερικών αναταράξεων και εντεινόμενων πιέσεων στο καθεστώς.

Όπως μετέδωσαν ιρανικά κρατικά μέσα, η διαδικασία μετάβασης ξεκινά άμεσα, με τη συγκρότηση ενός προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 111 του ιρανικού Συντάγματος. Στο τρίο της προσωρινής εξουσίας συμμετέχουν:

• ο πρόεδρος της χώρας,
• ο επικεφαλής της Δικαστικής Εξουσίας,
• και ένας ανώτερος κληρικός που ορίζεται από το Συμβούλιο των Φρουρών.

Το συμβούλιο λειτουργεί μέχρις ότου η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων εκλέξει τον νέο ανώτατο ηγέτη – διαδικασία που, σύμφωνα με αναλυτές, μπορεί να αποδειχθεί πιο συγκρουσιακή από οποιαδήποτε στο παρελθόν.

Κενό εξουσίας εν μέσω επίθεσης

Την ίδια στιγμή, κρατικά πρακτορεία του Ιράν επιβεβαίωσαν ότι στις επιθέσεις του Σαββάτου σκοτώθηκαν κορυφαίοι αξιωματούχοι: ο υπουργός Άμυνας και ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, μαζί με άλλους διοικητές των Ενόπλων Δυνάμεων.

Διεθνή ΜΜΕ επισημαίνουν ότι το πλήγμα στο στρατιωτικό επιτελείο δημιουργεί «κενό διοίκησης» σε μια στιγμή όπου η περιφερειακή σύγκρουση βρίσκεται σε οριακό σημείο.

Ποιοι διεκδικούν τη διαδοχή

Μοτζτάμπα Χαμενεΐ – ο “σκιώδης πρίγκιπας”

Ο γιος του Χαμενεΐ παραμένει το πλέον συζητημένο όνομα. Διατηρεί δεσμούς με το IRGC και το δίκτυο των Basij.
Παρότι ασκεί ανεπίσημη εξουσία εδώ και χρόνια, δεν διαθέτει θρησκευτικό κύρος, κάτι που οι σιιτικοί θεσμοί θεωρούν απαραίτητο για την ανώτατη ηγεσία. Η «κληρονομική» διαδοχή θεωρείται από πολλούς κληρικούς κόκκινη γραμμή.

Αλιρέζα Αράφι – ο θεσμικός πυλώνας

Σημαντικός κληρικός, μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών και αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων.
Χαμηλό προφίλ διεθνώς, αλλά με βαθιές ρίζες στη θεολογική ιεραρχία.

Χασάν Χομεϊνί – η “μετριοπαθής” επιλογή

Εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παρά την ισχυρή συμβολική του θέση, δεν διαθέτει ερείσματα στο σκληρό πυρήνα εξουσίας, ενώ του έχει απαγορευθεί στο παρελθόν να διεκδικήσει αξιώματα.

Χασέμ Χοσεϊνί Μπουσεχρί – ο άνθρωπος του συστήματος

Πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων.
Προέρχεται από τον συντηρητικό κύκλο που ευνοεί τη διατήρηση του status quo.

Τι φοβάται η Τεχεράνη

Διεθνή δίκτυα (ΒΒC, Iran International, Al-Monitor) μιλούν για ένα «τριπλό ρίσκο» που αντιμετωπίζει η χώρα:

1. Ρήγμα στους θεσμούς

Η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων εμφανίζεται βαθιά διχασμένη. Η επιλογή νέου ηγέτη δεν είναι τυπική διαδικασία, αλλά διαπραγμάτευση ισχύος.

2. Εσωτερικές αναταραχές

Η απώλεια του προσώπου-σύμβολο του καθεστώτος μπορεί να λειτουργήσει ως σπινθήρας για κοινωνικές εκρήξεις.

3. Περιφερειακή κλιμάκωση

Η Τεχεράνη βρίσκεται υπό πίεση μετά τα πλήγματα, ενώ η Δύση παρακολουθεί αν οι «σκληροπυρηνικοί» θα επιλέξουν απάντηση ή αποκλιμάκωση.

Τι σηματοδοτεί η νέα εποχή

Ο θάνατος του Χαμενεΐ δεν αποτελεί μόνο θεσμική αλλαγή· αποτελεί δομική ανατροπή στο μοντέλο εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Αναλυτές μιλούν για:

• πιθανή σύγκρουση IRGC – κλήρου για τον έλεγχο της διαδοχής,
• πιθανή «συλλογική ηγεσία» ώστε να αποτραπεί εσωτερική διάσπαση,
• πιθανή διολίσθηση προς πιο στρατιωτικοποιημένη μορφή διακυβέρνησης,
• ή, αντιθέτως, ένα παράθυρο μεταρρύθμισης αν επικρατήσουν οι μετριοπαθείς.

Η Τεχεράνη βρίσκεται σε ένα από τα πιο ρευστά ιστορικά σταυροδρόμια των τελευταίων 45 ετών. Η διαδοχή του Χαμενεΐ δεν είναι τεχνική πράξη είναι η μάχη για το μέλλον του ίδιου του καθεστώτος. Η Μέση Ανατολή παρακολουθεί, γνωρίζοντας ότι το αποτέλεσμα θα καθορίσει όχι μόνο το Ιράν, αλλά και την ισορροπία ισχύος σε ολόκληρη την περιοχή.

• Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ
• Ιράν