Μέτρα κατά του λαγοκέφαλου: Η αμοιβή στους αλιείς – Οι παρεμβάσεις που εξετάζονται

Πιλοτικό πρόγραμμα στοχευμένης αλιείας του λαγοκέφαλου, με οικονομικό κίνητρο για τους επαγγελματίες παράκτιους αλιείς, σχεδιάζει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, επιχειρώντας να περιορίσει την ταχεία εξάπλωση του τοξικού είδους στις ελληνικές θάλασσες.

Η σχεδιαζόμενη δράση δεν θα περιορίζεται στην απομάκρυνση συγκεκριμένων ποσοτήτων λαγοκέφαλων. Θα συνοδεύεται από επιστημονική παρακολούθηση, καταγραφή των αλιευμάτων, χαρτογράφηση των περιοχών όπου το είδος συγκεντρώνεται και αναπαράγεται, καθώς και από ειδικές διαδικασίες για την ασφαλή διαχείριση και καταστροφή της βιομάζας.

Το σχέδιο βρίσκεται υπό επεξεργασία και έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση. Η χρηματοδότησή του προβλέπεται να γίνει από το Πρόγραμμα Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα – ΠΑΛΥΘ.

Οικονομική ενίσχυση για τη συμμετοχή των αλιέων

Κεντρικό στοιχείο της πιλοτικής παρέμβασης αποτελεί η ενεργή συμμετοχή των επαγγελματιών αλιέων, οι οποίοι θα έχουν οικονομικό κίνητρο για τη στοχευμένη εξαλίευση του είδους.

Οι αλιείς βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή του προβλήματος, καθώς οι λαγοκέφαλοι καταστρέφουν δίχτυα, παραγάδια, πετονιές και αλιεύματα που έχουν παγιδευτεί στα εργαλεία τους. Οι ζημιές αυξάνουν το λειτουργικό κόστος και περιορίζουν το εισόδημα των επαγγελματιών, ιδιαίτερα σε νησιωτικές και παράκτιες περιοχές.

Η οικονομική ενίσχυση αναμένεται να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα, αλλά και ως κίνητρο για τη συστηματική συλλογή στοιχείων σχετικά με την παρουσία του είδους.

«Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα. Είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει το εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τη δημόσια υγεία», δήλωσε στο Αθηναϊκό–Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης.

Όπως επισήμανε, η αντιμετώπισή του απαιτεί επιστημονική τεκμηρίωση, συστηματική παρακολούθηση και συνεργασία με τις αλιευτικές κοινότητες.

Το παράδειγμα της Κύπρου

Στο πλαίσιο του σχεδιασμού εξετάζεται η αξιοποίηση της εμπειρίας άλλων χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και κυρίως της Κύπρου, όπου έχει εφαρμοστεί πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας και συγκέντρωσης λαγοκέφαλων.

Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η στοχευμένη απομάκρυνση μπορεί να μειώσει την πίεση που ασκεί το είδος στα θαλάσσια οικοσυστήματα και να περιορίσει μέρος των ζημιών που υφίστανται οι αλιείς.

Ωστόσο, οι αρμόδιες υπηρεσίες επισημαίνουν ότι η εξαλίευση δεν αποτελεί από μόνη της οριστική λύση. Ο λαγοκέφαλος έχει ήδη εγκατασταθεί σε εκτεταμένες περιοχές της Μεσογείου και παρουσιάζει υψηλή προσαρμοστικότητα και αναπαραγωγική ικανότητα.

Για τον λόγο αυτό, η πιλοτική δράση θα πρέπει να ενταχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική, η οποία θα περιλαμβάνει συνεχή επιστημονική παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Από το 2005 στις περισσότερες ελληνικές θάλασσες

Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, κατάγεται από τον Ινδικό και τον δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό. Εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, στο πλαίσιο της λεγόμενης λεσσεψιανής μετανάστευσης.

Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005 και έκτοτε εξαπλώθηκε κυρίως στο Αιγαίο, στα Δωδεκάνησα και γύρω από την Κρήτη.

Η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων, η απουσία επιβεβαιωμένων φυσικών θηρευτών και η μεγάλη αναπαραγωγική ικανότητα του είδους θεωρούνται παράγοντες που ευνοούν την εξάπλωσή του.

Πρόκειται για ιδιαίτερα ανθεκτικό και προσαρμοστικό ψάρι, το οποίο τρέφεται με άλλα ψάρια, καρκινοειδή και κεφαλόποδα. Έχουν καταγραφεί ακόμη και περιστατικά κανιβαλισμού μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους.

Ψηφιακή καταγραφή και εντοπισμός των περιοχών αναπαραγωγής

Το σχέδιο του υπουργείου προβλέπει τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για την καταγραφή των συλλήψεων και τη δημιουργία αξιόπιστης εικόνας για την εξάπλωση του είδους.

Μέσω της συνεργασίας με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και αλιευτικούς φορείς θα επιχειρηθεί να εντοπιστούν οι περιοχές όπου συγκεντρώνονται μεγάλοι πληθυσμοί ή όπου πραγματοποιείται η αναπαραγωγή τους.

Παράλληλα, θα αξιολογηθεί ποια αλιευτικά εργαλεία και ποιες μέθοδοι είναι αποτελεσματικότερες για τη στοχευμένη συλλογή, χωρίς να προκαλούνται πρόσθετες επιπτώσεις σε άλλα είδη.

«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ένα εισβολικό είδος χωρίς δεδομένα. Πρέπει να γνωρίζουμε πού εμφανίζεται, πότε αυξάνεται ο πληθυσμός του και ποιες περιοχές χρειάζονται άμεση προτεραιότητα», υπογράμμισε ο Σπύρος Πρωτοψάλτης.

Αυστηρή προειδοποίηση: Ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία της δημόσιας υγείας, καθώς ο λαγοκέφαλος περιέχει τετροδοτοξίνη, μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη.

Η τοξίνη δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα ή την κατάψυξη και, για τον λόγο αυτό, η διάθεση και η κατανάλωση του είδους απαγορεύονται.

«Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά», τόνισε ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Η ενημέρωση θα απευθύνεται όχι μόνο στους αλιείς και στους καταναλωτές, αλλά και σε επαγγελματίες της εστίασης και του τουρισμού, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι εμφανίσεις του είδους είναι συχνές.

Ειδικό σχέδιο για τη διαχείριση της βιομάζας

Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα αφορά τη διαχείριση των ποσοτήτων λαγοκέφαλου που θα συλλέγονται στο πλαίσιο της δράσης.

Λόγω της τοξικότητας του είδους, απαιτούνται αυστηρές διαδικασίες για τη συγκέντρωση, την αποθήκευση, τη μεταφορά και την τελική καταστροφή της βιομάζας.

Οι ποσότητες δεν θα μπορούν να διοχετεύονται στην αγορά ή να απορρίπτονται ανεξέλεγκτα. Ο σχεδιασμός θα πρέπει να διασφαλίζει ότι δεν θα δημιουργείται κίνδυνος για τους πολίτες, τα ζώα ή το φυσικό περιβάλλον.

Η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί τελικά από τη συνεργασία Πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και επαγγελματιών αλιέων, καθώς και από τη δυνατότητα συγκέντρωσης αξιόπιστων δεδομένων για ένα είδος που έχει ήδη αλλάξει τις ισορροπίες στις ελληνικές θάλασσες.

• Λαγοκέφαλοι
• λαγοκέφαλος