Νέα εποχή στο κληρονομικό δίκαιο: Οι μεγάλες αλλαγές σε διαθήκες, συμβάσεις, διαδοχή και αποποιήσεις

Το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα εποχή, καθώς μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες προτείνεται ένα εκτεταμένο πλαίσιο αλλαγών που φιλοδοξεί να ενισχύσει την ασφάλεια των συναλλαγών, να προστατεύσει την τελευταία βούληση, να περιορίσει φαινόμενα πλαστογραφίας και να δώσει λύσεις σε σύγχρονα οικογενειακά σχήματα. Το νέο νομοσχέδιο, που τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, εισάγει ρυθμίσεις που αγγίζουν τον τρόπο σύνταξης διαθηκών, τα ποσοστά της εξ αδιαθέτου διαδοχής, τις κληρονομικές συμβάσεις και το καθεστώς αποποίησης κληρονομιάς.

1. Διαθήκες: Νέοι κανόνες, περισσότερη διαφάνεια

Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται, παρά τις συζητήσεις των προηγούμενων μηνών. Ωστόσο, το νέο πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερους ελέγχους γνησιότητας:

• Όταν η διαθήκη προσκομίζεται από συγγενείς πέραν των παιδιών ή του συζύγου, απαιτείται υποχρεωτικός έλεγχος από μάρτυρες και πραγματογνώμονες.

• Το ίδιο ισχύει και όταν η προσκόμιση γίνεται από παιδιά ή σύζυγο μετά την πάροδο ενός έτους από τον θάνατο του διαθέτη.

Επιπλέον:

• Καθιερώνεται η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από τα 16 έτη, αναγνωρίζοντας ότι νέοι άνθρωποι μπορεί να διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία.

• Άτομα με αναπηρίες μπορούν να συντάσσουν διαθήκη με τεχνολογικά μέσα υποστήριξης, όπως φωνητική καταγραφή.

• Θεσπίζεται απαγόρευση σύνταξης διαθήκης υπέρ προσώπων που εργάζονται ή έχουν διοικητικό ρόλο σε νοσοκομεία, οίκους ευγηρίας ή ιδρύματα όπου νοσηλεύεται ή φιλοξενείται ο διαθέτης — μέτρο που στοχεύει στην αποτροπή εκμετάλλευσης ευάλωτων ανθρώπων.

• Εισάγεται η αυτοδίκαιη κληρονομική ανικανότητα για περιπτώσεις όπου ο κληρονόμος έχει καταδικαστεί για εγκλήματα σε βάρος της ζωής, υγείας ή γενετήσιας ελευθερίας του διαθέτη.

2. Κληρονομικές συμβάσεις: Ένα νέο εργαλείο συμφωνιών

Για πρώτη φορά εισάγονται δύο μορφές κληρονομικών συμβάσεων:

1. Σύμβαση διάθεσης: Ο διαθέτης μπορεί να συμφωνήσει για τη διαχείριση ή μεταβίβαση της περιουσίας του μετά θάνατον, διατηρώντας τον πλήρη έλεγχο όσο ζει.

2. Σύμβαση παραίτησης από κληρονομικό δικαίωμα: Ένας κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί εν ζωή από το δικαίωμα κληρονόμησης για προσωπικούς, οικονομικούς ή οικογενειακούς λόγους.

Οι ρυθμίσεις αυτές ανοίγουν τον δρόμο για περισσότερη προβλεψιμότητα αλλά και για επίλυση οικογενειακών ή επιχειρηματικών θεμάτων πριν δημιουργηθούν συγκρούσεις.

3. Εξ αδιαθέτου διαδοχή: Αλλαγές στα ποσοστά και στα δικαιώματα

Σημαντικά αναμορφώνεται και η εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή οι περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη:

• Όταν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει 33%.

• Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει 25%.

• Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος τίθεται προτεραιότητα πριν από γονείς, ξαδέλφια ή άλλους συγγενείς.

Σύμφωνο συμβίωσης και νέα οικογενειακά σχήματα

• Τα πρόσωπα που έχουν υπογράψει σύμφωνο συμβίωσης αποκτούν ίδια κληρονομικά δικαιώματα με τους συζύγους.

• Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει σύμφωνο, αλλά οι σύντροφοι ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια, ο επιζών σύντροφος μπορεί να κληρονομήσει εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς· διαφορετικά η περιουσία θα κατέληγε στο Δημόσιο.

• Η αίτηση πρέπει να γίνει εντός τεσσάρων μηνών.

4. Αποποίηση κληρονομιάς: Τέλος στο άγχος των χρεών

Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές αφορά τις αποποιήσεις.

Πλέον, ο κληρονόμος δεν κινδυνεύει να χάσει προσωπική περιουσία για χρέη της κληρονομιάς. Πρόκειται για μια παρέμβαση που αναμένεται να περιορίσει δραστικά το φαινόμενο της μαζικής αποποίησης, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει οδηγήσει χιλιάδες περιουσίες και επιχειρήσεις σε εγκατάλειψη.

 

• διαθήκες
• κληρονομιές