Νεολαία σε αδιέξοδο: Ακρίβεια, στέγη και εργασία «μπλοκάρουν» την ενηλικίωση

Μια γενιά που δεν ζει τη νεότητα ως περίοδο πειραματισμού και ελευθερίας, αλλά ως διαρκή διαχείριση δυσκολιών. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της 72σέλιδης ποιοτικής έρευνας (focus group) της εταιρείας Prorata με τίτλο «Χαρτογραφώντας τη νεολαία», που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και της European Left.

Η έρευνα εστιάζει στους νέους 17-35 ετών και καταγράφει πέντε βασικούς άξονες πίεσης: ακρίβεια, εργασία, στέγαση, έλλειψη χρόνου και κοινωνική απομόνωση. Μαζί, συγκροτούν ένα τοπίο στο οποίο η ενηλικίωση μοιάζει διαρκώς αναβαλλόμενη.

Η ακρίβεια ως «πλαίσιο» ζωής

Η ακρίβεια δεν εμφανίζεται ως ένα ακόμα πρόβλημα. Αντίθετα, περιγράφεται ως το πλαίσιο μέσα στο οποίο βιώνονται όλα τα υπόλοιπα. Οι αυξημένες τιμές σε ενοίκια, τρόφιμα και ενέργεια δεν επηρεάζουν απλώς τον προϋπολογισμό των νέων· επηρεάζουν τις επιλογές, τα σχέδια και τον χρονικό ορίζοντα της ζωής τους.

Η καθημερινότητα οργανώνεται γύρω από τον φόβο του απρόβλεπτου εξόδου. Η αποταμίευση γίνεται άπιαστο ζητούμενο. Και η ιδέα ενός «επόμενου βήματος» –μετακόμιση, οικογένεια, επιχειρηματική προσπάθεια– μετατίθεται.

Εργασία: Δεν είναι μόνο να βρεις δουλειά

Στο πεδίο της εργασίας, η ανησυχία δεν περιορίζεται στην εύρεση απασχόλησης. Το ερώτημα είναι τι ποιότητας δουλειά, με ποιον μισθό, με τι ωράριο και κυρίως με τι προοπτική.

Οι συμμετέχοντες στα focus groups περιγράφουν ένα περιβάλλον που πριμοδοτεί συγκεκριμένες επαγγελματικές διαδρομές, αφήνοντας πολλούς εκτός. Η επισφάλεια, τα «μπλοκάκια», οι υπερωρίες χωρίς αντίκρισμα και οι περιορισμένες δυνατότητες εξέλιξης δημιουργούν αίσθηση στασιμότητας.

Η εργασία δεν βιώνεται ως πεδίο δημιουργίας, αλλά ως πεδίο επιβίωσης.

Στέγη: Το όριο της ενηλικίωσης

Η στέγαση αναδεικνύεται ως κομβικός όρος μετάβασης στην ενήλικη ζωή. Το να αποκτήσει κανείς δικό του σπίτι –ενοίκιο ή ιδιοκτησία– λειτουργεί ως συμβολικός και πρακτικός δείκτης ανεξαρτησίας.

Όταν όμως τα ενοίκια απορροφούν μεγάλο μέρος του εισοδήματος, η επιστροφή στο πατρικό ή η παραμονή σε αυτό καθίσταται αναγκαστική επιλογή. Η έρευνα καταγράφει την αίσθηση ότι «η ενηλικίωση καθυστερεί», όχι από επιλογή, αλλά από ανάγκη.

Χρόνος και απομόνωση: Η σιωπηλή φθορά

Ο προσωπικός χρόνος περιγράφεται ως σπάνιος πόρος. Χάνεται σε μετακινήσεις, σε διπλές δουλειές, σε φρενήρεις ρυθμούς. Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο σωματική κόπωση, αλλά και κοινωνική φθορά.

Εμφανίζονται φράσεις όπως «αδυναμία σύνδεσης με τον κόσμο», «διάρρηξη κοινωνικών σχέσεων» και «μοναξιά». Η απομόνωση δεν αφορά μόνο την έλλειψη παρέας, αλλά την αίσθηση ότι κανείς δεν μπορεί να σχεδιάσει με ασφάλεια το μέλλον.

«Νέοι για πάντα;» Το φαινόμενο των Blocked Transitions

Υπό τον χαρακτηριστικό μεσότιτλο «Νέοι για πάντα;», η έρευνα υιοθετεί τον όρο “Blocked Transitions” από τη διεθνή βιβλιογραφία. Περιγράφει μια συνθήκη κατά την οποία τα «κατώφλια» της ενηλικίωσης μπλοκάρουν.

Ανεργία, χαμηλοί μισθοί και έλλειψη ελεύθερου χρόνου συνδυάζονται με τη στεγαστική κρίση και το αυξημένο κόστος ζωής. Το αποτέλεσμα είναι μια παρατεταμένη μεταβατική φάση, ανάμεσα στην οικογενειακή εξάρτηση και την αυτονομία.

Σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές, οι γονείς εμφανίζονται να είχαν λιγότερες επιλογές, αλλά πιο σταθερή τροχιά: δουλειά, σπίτι, οικογένεια. Η σημερινή γενιά έχει θεωρητικά περισσότερα μονοπάτια, αλλά χωρίς σταθερό έδαφος. Οι επιλογές γίνονται πιο κρίσιμες και η ωρίμανση επιταχύνεται, χωρίς όμως να συνοδεύεται από κοινωνική σταθερότητα.

Πού ενημερώνονται οι νέοι

Στο πεδίο της ενημέρωσης, το 75% δηλώνει ότι ενημερώνεται κυρίως από μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ το 64% από ειδησεογραφικά sites. Η τηλεόραση και το ραδιόφωνο δεν εξαφανίζονται, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάγκη για ανεξάρτητη ή ξένη ενημέρωση, στοιχείο που συνδέεται με δυσπιστία απέναντι στην ελληνική μιντιακή σφαίρα.

Ευρώπη: Επιλογή ανάγκης, όχι πρώτης προτίμησης

Η ζωή στην Ευρώπη περιγράφεται ως χώρος δυνητικών ευκαιριών, αλλά ταυτόχρονα απόμακρος. Η μετανάστευση λογίζεται ως επιλογή με συναισθηματικό κόστος, αλλά και με ανησυχίες για ρατσισμό ή στρατιωτικοποίηση.

Παρά την ανασφάλεια, η πλειοψηφία δηλώνει ότι θα προσπαθήσει «μέχρι τέλους» να στήσει τη ζωή της στην Ελλάδα. Η Ευρώπη μοιάζει περισσότερο με λύση έκτακτης ανάγκης παρά με όνειρο.

Μια κοινή γενεακή εμπειρία υποβάθμισης

Στα συμπεράσματα της έρευνας τονίζεται ότι, παρά τις ιδεολογικές διαφοροποιήσεις, ο οικονομικός και εργασιακός πυρήνας της εμπειρίας είναι κοινός. Νέοι και νέες, είτε τοποθετούνται αριστερά είτε δεξιά, βιώνουν την ίδια αίσθηση υποβάθμισης προοπτικών.

Η γενιά των γονιών αναπαρίσταται ως γενιά σταθερότητας. Η σημερινή γενιά αυτοπροσδιορίζεται ως πιο προοδευτική και συνειδητοποιημένη, αλλά ταυτόχρονα εγκλωβισμένη σε ένα περιβάλλον που επιταχύνει την ψυχολογική ωρίμανση και φρενάρει την κοινωνική ενηλικίωση.

Η παρουσίαση της έρευνας θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, στις 6 μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων.

Η εικόνα που αναδύεται δεν είναι κραυγαλέα. Είναι πιο σύνθετη και πιο ανησυχητική: μια γενιά που μεγαλώνει γρήγορα, αλλά δεν μπορεί να προχωρήσει. Και αυτό, για μια κοινωνία, είναι ίσως το πιο σοβαρό καμπανάκι.

• νέο