Ο «Άγνωστος Στρατιώτης»: Από τη «Μνήμη του Πολέμου» στη «Μάχη της Δικαιοσύνης»

Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη φτιάχτηκε για να στεγάσει τον άγνωστο πόνο μιας ολόκληρης χώρας. Όχι μόνο των πολέμων της, αλλά και των σιωπών της. Από την αποκάλυψή του το 1932, στάθηκε μάρτυρας και καθρέφτης όλων των ελληνικών εποχών των παρελάσεων, των χουντικών επιδείξεων ισχύος, των φοιτητικών εξεγέρσεων, των μεταπολιτευτικών συγκεντρώσεων και των κοινωνικών εκρήξεων.

Κάθε εποχή στάθηκε μπροστά του με το δικό της βλέμμα:

• Στη δεκαετία του ’40, οι γυναίκες της Κατοχής περνούσαν μπροστά του με το κεφάλι ψηλά, κουβαλώντας στο βλέμμα τους τους δικούς τους «αγνώστους».
• Στη χούντα, το μνημείο μετατράπηκε σε βωμό ενός ψευδεπίγραφου πατριωτισμού — φρουρούμενο με όπλα που προστάτευαν τη σιωπή, όχι τη μνήμη.
• Μετά το ’74, έγινε τόπος δημοκρατικής επανόρθωσης, σημείο συγκέντρωσης και διαμαρτυρίας. Από τον Δεκέμβρη του ’08 ως τις πορείες των Μνημονίων, η εικόνα των Ευζώνων με φόντο τις φλόγες συμβόλιζε την απόσταση ανάμεσα στο σύμβολο και την πραγματικότητα.

Αυτό είναι το παράδοξο: Το μνημείο του «Αγνώστου» δεν μιλά μόνο για τον στρατιώτη που χάθηκε. Μιλά και για όλους όσοι χάνονται χωρίς δικαίωση, χωρίς όνομα στα χαρτιά της εξουσίας. Και σήμερα, αυτή η σιωπή παίρνει σάρκα και οστά στους συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών.

Όπως τότε ο «Άγνωστος Στρατιώτης» εκπροσωπούσε τους χιλιάδες που δεν γύρισαν ποτέ, έτσι και τώρα οι γονείς, τα αδέρφια, τα παιδιά των Τεμπών εκπροσωπούν τους πολίτες που χάνονται «εν καιρώ ειρήνης», θύματα αδιαφορίας, διαφθοράς και συγκάλυψης. Δεν είναι ήρωες πολέμου, είναι τα θύματα μιας ειρηνικής εγκληματικής αμέλειας. Και η φωνή τους μπροστά στη Βουλή, στον ίδιο χώρο όπου στέκει ο «Άγνωστος», είναι η πιο ζωντανή συνέχεια εκείνου του μνημείου.

Η «κλίνη των αφανών» (όπως γράφει ο Θουκυδίδης) απλώνεται πια πέρα από τα πεδία των μαχών — στα τρένα, στους δρόμους, στα νοσοκομεία, στα δημόσια έργα που δεν έγιναν ποτέ.
Και γι’ αυτό ο αγώνας τους δεν είναι απλώς συγκινητικός, είναι βαθιά πολιτικός.
Όπως και η απεργία του Πάνου Ρούτσι, που έχασε το παιδί του. Ο Ρούτσι δεν είναι σύμβολο, είναι ο ζωντανός αντίλογος σε ό,τι σκότωσε τα παιδιά των Τεμπών. Είναι η φωνή του «γνωστού πατέρα» που αρνείται να γίνει ο επόμενος «άγνωστος».

Γιατί, εν τέλει, εκεί μπροστά στο Μνημείο του «Αγνώστου Στρατιώτη», δεν συγκρούονται μόνο οι σκιές του παρελθόντος.
Συγκρούεται η μνήμη με τη λήθη.
Η ευθύνη με την ατιμωρησία.
Η δικαιοσύνη με το βολικό «έγινε λάθος».

Και αν κάτι μάθαμε από την Ιστορία, είναι ότι οι πραγματικά άγνωστοι δεν είναι αυτοί που πέθαναν χωρίς όνομα, αλλά εκείνοι που ζουν χωρίς συνείδηση.

• Άγνωστος Στρατιώτης
• Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη
• Χούντα