Ο θάνατος του Μοχάμεντ: Η σιωπή σκοτώνει δύο φορές, αλλά πόσο αξίζει η ζωή ενός μετανάστη;

Ο 38χρονος Μοχάμεντ Καμράν Ασίκ, που αναζητούνταν από τους συγγενείς του από τις 13 Σεπτεμβρίου, βρέθηκε νεκρός στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίου Παντελεήμονα το πρωί του περασμένου Σαββάτου. Τα σημάδια άγριου ξυλοδαρμού στο σώμα του και η πλήρης απουσία εξηγήσεων από τις αρχές αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για άμεση διερεύνηση και απόδοση ευθυνών.

Ο θάνατος ενός ανθρώπου υπό οποιεσδήποτε συνθήκες αποτελεί πάντα μια τραγική είδηση. Όταν δε, αφορά έναν μετανάστη που βρίσκεται υπό κράτηση, η είδηση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική. Είναι μια υπόθεση που πρέπει να εξεταστεί όχι μόνο για τα ίδια τα γεγονότα, αλλά και για το τι αντιπροσωπεύει σε μια κοινωνία που υποτίθεται ότι βασίζεται σε θεμελιώδη δικαιώματα και τον δυτικό πολιτισμό.

Κάθε λεπτό που περνά χωρίς απαντήσεις, μειώνεται η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στη δικαιοσύνη και τους θεσμούς που υποτίθεται ότι την υπηρετούν. Σε υποθέσεις όπως αυτή, όπου οι ζωές μεταναστών κινδυνεύουν να περάσουν στην αφάνεια, ο ρυθμός της δικαιοσύνης γίνεται κρίσιμος παράγοντας.

Το δικαίωμα στη ζωή: Θεμελιώδες και αδιαπραγμάτευτο

Σε κάθε δημοκρατική κοινωνία, η ζωή αποτελεί το υπέρτατο δικαίωμα. Δεν πρόκειται απλώς για μια ηθική αρχή ή φιλοσοφικό κεκτημένο, αλλά για μια νομική πραγματικότητα, κατοχυρωμένη στα Συντάγματα και τις Διεθνείς Συμβάσεις. Το Άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου είναι σαφές: “Το δικαίωμα κάθε προσώπου στη ζωή προστατεύεται από το νόμο”. Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος, ακόμα και αν θεωρείται ύποπτος για εγκλήματα, πεθαίνει στα χέρια του κράτους, πρέπει να προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες και να εγείρει ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών.  

Δικαίωμα στη δικαιοσύνη: ουσιαστικό ή τυπικό;   

Η απόδοση δικαιοσύνης είναι εξίσου σημαντική με την προστασία της ζωής. Όταν κάποιος πεθαίνει υπό αδιευκρίνιστες ή βίαιες συνθήκες, η άμεση και ανεξάρτητη διερεύνηση της υπόθεσης είναι επιτακτική. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις παρατηρούμε μια διαδικασία καθυστέρησης και γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, με τις ΕΔΕ (Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις) να εκκρεμούν για χρόνια, αφήνοντας την κοινωνία να διαμορφώσει τη γνώμη της βάσει ελλιπούς ή παραμορφωμένης πληροφόρησης.

Οι πολίτες καταλήγουν να θεωρούν ότι οι υποθέσεις αυτές είτε θα “θαφτούν”, είτε θα οδηγήσουν σε έναν εύκολο εξιλαστήριο θύμα. Ο αργός ρυθμός της δικαιοσύνης δημιουργεί τη λανθασμένη εντύπωση ότι οι ζωές κάποιων ανθρώπων αξίζουν λιγότερο από άλλες, ειδικά όταν πρόκειται για ευάλωτες ομάδες, όπως οι μετανάστες.  

Επικοινωνιακή διαχείριση και δημόσια γνώμη: Κατασκευή ενόχων; 

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία τέτοιων υποθέσεων είναι η επικοινωνιακή διαχείριση. Πριν ακόμη ξεκινήσει μια ουσιαστική έρευνα, συχνά διαμορφώνεται ένα αφήγημα που στιγματίζει το θύμα. Χαρακτηριστικά όπως “εγκληματίας”, “επικίνδυνος”, ή “προβληματικός” γίνονται μέρος της δημόσιας συζήτησης, επηρεάζοντας την κοινή γνώμη. Το κράτος, μέσω των ΜΜΕ, ενίοτε παρουσιάζει μια εικόνα που σχεδόν δικαιολογεί την κατάληξη, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα αδιαφορίας και σιωπηρής αποδοχής της βίας.

Όμως, ακόμα και αν κάποιος έχει διαπράξει αδίκημα, αυτό δεν τον καθιστά λιγότερο άνθρωπο. Ακόμα και οι ένοχοι έχουν δικαίωμα στη ζωή και τη δίκαιη μεταχείριση. Ο δυτικός πολιτισμός στηρίζεται ακριβώς σε αυτό: στην αρχή ότι η ανθρώπινη ζωή είναι ανεκτίμητη και ότι όλοι έχουν δικαίωμα σε μια δίκαιη δίκη και δίκαιη μεταχείριση. Όταν αυτός ο πυλώνας αμφισβητείται, η κοινωνία αρχίζει να χάνει την ηθική της πυξίδα.  

Η ανάγκη για άμεση διερεύνηση

Η διερεύνηση τέτοιων υποθέσεων πρέπει να είναι ταχεία και αμερόληπτη. Οι υπεύθυνοι για τον θάνατο ενός κρατούμενου πρέπει να εντοπίζονται και να λογοδοτούν. Η καθυστέρηση της απόδοσης δικαιοσύνης όχι μόνο υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς, αλλά αφήνει και το αίσθημα ότι κάποιοι μπορούν να διαφεύγουν χωρίς συνέπειες.

Μια γρήγορη και αμερόληπτη έρευνα είναι κρίσιμη για την απόδοση δικαιοσύνης, αλλά και για την προστασία της αλήθειας. Οι υπεύθυνοι της έρευνας πρέπει να εξετάσουν όλες τις πτυχές της υπόθεσης, να συλλέξουν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία και να διασφαλίσουν ότι η διαδικασία είναι διαφανής και αμερόληπτη. Μόνο έτσι θα αποφευχθεί η δημιουργία ψευδών εντυπώσεων και θα αποκατασταθεί η αλήθεια.

Η περίπτωση του θανάτου του μετανάστη στο Α.Τ. Αγίου Παντελεήμονα είναι μια σοβαρή υπενθύμιση ότι η δικαιοσύνη δεν πρέπει ποτέ να είναι αργή, επιλεκτική ή προκατειλημμένη. Το δικαίωμα στη ζωή και τη δικαιοσύνη είναι αδιαπραγμάτευτο, και η κοινωνία οφείλει να το υπερασπίζεται για κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως καταγωγής, θρησκείας ή κοινωνικής θέσης. Η ταχεία και ανεξάρτητη διερεύνηση της υπόθεσης είναι απαραίτητη όχι μόνο για την απόδοση δικαιοσύνης στον νεκρό, αλλά και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς που υποτίθεται ότι υπηρετούν την κοινωνία και τα δικαιώματα των πολιτών της.

• Άγιος Παντελέημονας
• Μοχάμεντ Καμραν Ασίκ