Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές πατάνε πόδι, κόντρα στο “enshittification”

Συντονισμένη δράση ενάντια στο “enshittification”, στη σκόπιμη υποβάθμιση της ποιότητας των ψηφιακών υπηρεσιών με σκοπό τη μεγιστοποίηση του κέρδους, ξεκινούν 13 ενώσεις καταναλωτών από 12 ευρωπαϊκές χώρες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η ελληνική ΕΚΠΟΙΖΩ, η Ένωση Καταναλωτών «Η Ποιότητα Ζωής». Οι καταναλωτικές ενώσεις καλούν τις Αρχές να υπερασπιστούν το δικαίωμα των καταναλωτών στην ποιότητα, απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς που επιχειρούν να τους παγιδέψουν σε κλειστά «οικοσυστήματα», στα οποία οι εναλλακτικές λύσεις είναι, είτε ανύπαρκτες, είτε τεχνικά δύσκολες στην πρόσβαση.

Τι σημαίνει “enshittification”

Πρόκειται για έναν σκατολογικό όρο που δημιούργησε ο συγγραφέας και ψηφιακός ακτιβιστής, Κόρι Ντόκτορόου, για να περιγράψει τη διαδικασία σταδιακής υποβάθμισης των υπηρεσιών που προσφέρουν οι ψηφιακές πλατφόρμες, από το Facebook και τη Google μέχρι το AirBnB. Η διαδικασία, από την οποία δεν έχει «ξεφύγει» μέχρι στιγμής καμία πλατφορμα, εξελίσσεται σε τρία στάδια:

•  Οι πλατφόρμες προσελκύουν τους χρήστες προσφέροντας πολύ φτηνά ή ακόμη και δωρεάν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες.
• Μόλις οι χρήστες δεσμευτούν και δεν μπορούν πλέον να εγκαταλείψουν εύκολα την πλατφόρμα, το βάρος πέφτει στην ικανοποίηση των εταιρικών πελατών (π.χ. όσων αγοράζουν διαφήμιση), υποβαθμίζοντας την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών.
• Έχοντας πλέον «κλειδώσει» στην πλατφόρμα τόσο τους χρήστες όσο και τους πελάτες, προτεραιότητα αποκτούν οι μέτοχοι και η μεγιστοποίηση των βραχυπρόθεσμων κερδών, σε βάρος της ποιότητας των υπηρεσιών.

Οι καταναλωτικές οργανώσεις προσέφεραν μερικά παραδείγματα:

1. Η ροή ενημέρωσης στο Instagram και το Facebook δεν δίνει πλέον προτεραιότητα στο περιεχόμενο από φίλους, προτιμώντας αντ’ αυτού τη διαφήμιση και το περιεχόμενο επί πληρωμή.
2. Οι αναζητήσεις στη Google έχουν γίνει λιγότερο διαφανείς και ολοένα και πιο κορεσμένες με αποτελέσματα όπου κρύβονται χορηγοί.
3. Οι πλατφόρμες streaming έχουν μετατρέψει τις συνδρομές σε βιτρίνες μεταπώλησης μέσω ακριβών εναλλακτικών λύσεων “upselling”, κατακερματισμένων καταλόγων και πρόσθετων προσφορών επί πληρωμή.

Τι ζητούν οι καταναλωτικές οργανώσεις

«Οι καταναλωτές δεν πρέπει να γίνονται όμηροι των εταιρειών. Το δικαίωμα στην ποιότητα δεν είναι διαπραγματεύσιμο» υπογραμμίζουν οι καταναλωτικές οργανώσεις και ζητούν από τις τεχνολογικές εταιρείες:

1. Να μην επιδεινώνουν τις συνθήκες ή μειώνουν την ποιότητα των υπηρεσιών τους, συμπεριλαμβανόμενης της απότρεψηςαδικαιολόγητων υποβαθμίσεων,
2. να μην αφαιρούν βασικές λειτουργίες μετά τον εγκλωβισμό των καταναλωτών,
3. Να μην περιορίζουν τη φορητότητα σε άλλες υπηρεσίες ή να καθιστούν τις υπηρεσίες οικονομικά πιο ασύμφορες, όταν οι καταναλωτές δεν συναινούν στην επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων,
4. Να μην τροποποιούν, ενημερώνουν ή διακόπτουν τις υπηρεσίες, χωρίς σαφείς και ισχυρές εγγυήσεις για τους καταναλωτές.
5. Να μην παρεμποδίζουν την άσκηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, θέτουν υπό όρους την αυτονομία ή τη λήψη αποφάσεων και εφαρμόζουν πρακτικές που δημιουργούν τεχνητή εξάρτηση.

Τι προτείνουν

Καθώς δεν έχουν αυταπάτες ότι η αγορά θα αυτορυθμιστεί, οι καταναλωτικές οργανώσεις  καταθέτουν σειρά προτάσεων για να μπει ένα τέλος στα παραπάνω φαινόμενα:

1. Ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν, προσαρμόζουν, επισκευάζουν και αλλάζουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους και να αποτρέπουν τις αδικαιολόγητες υποβαθμίσεις και μετάβασή τους σε άλλες κατώτερες υπηρεσίες.
2. Αποτροπή των μη συμβατών προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών και αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, ώστε οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να αποκλείονται από την εξαγορά καινοτόμων νεοσύστατων επιχειρήσεων, που ως σκοπό έχουν να εξουδετερώσουν πιθανούς μελλοντικούς ανταγωνιστές, ή να κατευθύνουν με άλλο τρόπο την αγορά προς όφελός τους.
3. Καλύτερη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη, συντήρηση ή βελτίωση εναλλακτικών ψηφιακών υπηρεσιών και υποδομών που βασίζονται σε ανοιχτό κώδικα και ανοιχτά πρωτόκολλα.
4. Μείωση της εξάρτησης του δημόσιου τομέα από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, ώστε ο δημόσιος τομέας να ανακτήσει τον έλεγχο και να συμβάλει στη λειτουργία μιας αγοράς για παρόχους υπηρεσιών που σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα.
5. Επιβολή αποτρεπτικών προστίμων για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού (αντιμονοπωλιακή νομοθεσία), την προστασία των καταναλωτών και των προσωπικών δεδομένων, προκειμένου να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.

• καταναλωτικές ενώσεις