Politico: Έκτακτη σύνοδος στις Βρυξέλλες – Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι ο Τραμπ δεν είναι πλέον σύμμαχος

Παρά την αιφνίδια αναδίπλωση του προέδρου των ΗΠΑ στις απειλές για δασμούς, η σύνοδος κρίσης στις Βρυξέλλες προχωρά κανονικά. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν καταλήξει σε ένα δύσκολο συμπέρασμα: οι Αμερικανοί είναι πλέον το πρόβλημα, σύμφωνα με ανάλυση του Politico.

Καθώς οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της ΕΕ συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για μια έκτακτη σύνοδο κορυφής την Πέμπτη, αυτή η εκτίμηση κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σύμφωνα με εννέα διπλωμάτες της ΕΕ. Οι αξιωματούχοι αυτοί προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς βαθμούς ιστορικής προσήλωσης στις ΗΠΑ και ξεκαθάρισαν ότι αυτή η αλλαγή σκέψης είναι ιδιαίτερα έντονη σε κράτη που παραδοσιακά είχαν τους στενότερους δεσμούς με την Ουάσινγκτον.

Το αίσθημα ανησυχίας και σκεπτικισμού παραμένει και η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί κανονικά, παρά το γεγονός ότι ο Donald Trump δήλωσε αργά την Τετάρτη ότι έχει καταλήξει σε συμφωνία για τη Γροιλανδία και ότι τελικά δεν θα επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες — γεγονός που υπογραμμίζει πως η συνάντηση έχει εξελιχθεί σε κάτι πολύ περισσότερο από μια αντίδραση στην τελευταία κρίση.

Οι βλέψεις του προέδρου των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, τις οποίες παρουσίασε νωρίτερα μέσα στην ημέρα στο Νταβός της Ελβετίας, ζητώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, αποτέλεσαν την τελευταία σταγόνα για πολλούς ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, είχαν κρατηθεί από την ελπίδα ότι οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που στήριζε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επαληθεύονταν.

Όμως η στιγμή της επίδειξης καλής θέλησης «έχει τελειώσει» και «ήρθε η ώρα να αντισταθούμε στον Τραμπ», δήλωσε στο BBC Radio ο Anders Fogh Rasmussen, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας. Αρκετοί από τους απεσταλμένους με τους οποίους μίλησε το POLITICO —όλοι ανώνυμα λόγω της ευαισθησίας της εργασίας τους— είπαν ότι αισθάνονται προσωπικά προδομένοι, καθώς κάποιοι είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ ή είχαν υποστηρίξει στενότερους διατλαντικούς δεσμούς.

«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», είπε ένας διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα που υπήρξε από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της διατλαντικής σχέσης. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».
Η συλλογική αυτή αφύπνιση της Ευρώπης αναμένεται να φανεί στη σύνοδο — όχι μόνο σε ενδεχόμενες αποφάσεις για προετοιμασία αντίμετρων στο εμπόριο απέναντι στις ΗΠΑ, αν ο Τραμπ αλλάξει ξανά στάση και προχωρήσει στις διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία.

Θα αποτυπωθεί επίσης στις δηλώσεις που αναμένεται να ανταλλάξουν οι ηγέτες τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια. Ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron προανήγγειλε αυτή τη στάση στην ομιλία του στο Νταβός, λέγοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και ότι «πρέπει να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν μας σέβονται και όταν δεν τηρούνται οι κανόνες του παιχνιδιού».

Περιορισμένη ανακούφιση

Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, κατά την οποία χαρακτήρισε το αυτοδιοικούμενο νησί της Δανίας «δικό μας έδαφος», δεν συνέβαλε στη μείωση της έντασης, μόλις 24 ώρες πριν από τη βεβιασμένα οργανωμένη σύνοδο στις Βρυξέλλες για την αντιμετώπιση της αποσύνθεσης της μεταπολεμικής τάξης. Παρότι ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν το εξέλαβαν ως υποχώρηση, λόγω της σκληρής γλώσσας του απέναντι στην Ευρώπη και της σαφούς επιβεβαίωσης των προθέσεών του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ. Ο Τραμπ τελικά ανακάλεσε την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που θεωρούσε ότι στέκονταν εμπόδιο στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία, αλλά μέχρι τότε τα πράγματα είχαν ήδη φτάσει πολύ μακριά.

«Μετά τις παλινωδίες των τελευταίων ημερών, πρέπει τώρα να περιμένουμε να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα επιτευχθούν μεταξύ του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ και του κ. Τραμπ», δήλωσε ο Γερμανός αντικαγκελάριος Lars Klingbeil στο γερμανικό δίκτυο ZDF. «Όποια κι αν είναι η λύση για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να καθίσουμε αναπαυτικά και να εφησυχάζουμε». Η στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ απείλησε με αυτούς τους δασμούς, το Σάββατο, ήταν όταν το ρήγμα «έγινε πραγματικό», είπε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.

«Ίσως αυτή η αναδίπλωση να μας δίνει μερικούς μήνες, ίσως να είναι κάτι πιο μόνιμο», είπε ένας άλλος. «Νομίζω ότι η σημερινή ομιλία του Τραμπ θα δώσει τροφή για σκέψη στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες — με ή χωρίς δασμούς». Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen συνόψισε το κλίμα στην ομιλία της στο Νταβός την Τρίτη:
«Ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα. Πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς μαζί του».

Στη σύνοδο, οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν την κατάσταση της διατλαντικής σχέσης. Πριν από την υπαναχώρηση του Τραμπ στους δασμούς, ετοίμαζαν να ζητήσουν από την Επιτροπή να ενεργοποιήσει το ισχυρότερο εμπορικό της όπλο απέναντι στις ΗΠΑ, το Μέσο Αντιεξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI), όπως ανέφερε το POLITICO.
Η ΕΕ δημιούργησε αυτό το «εμπορικό μπαζούκα» το 2023 για να αντιμετωπίσει απειλές από χώρες που θεωρούσε εχθρικές, κυρίως την Κίνα, φοβούμενη ότι χρησιμοποιούν τις αγορές και τις οικονομίες τους για να εκβιάσουν την Ένωση. Η ιδέα ότι οι Βρυξέλλες θα το χρησιμοποιούσαν εναντίον των ΗΠΑ ήταν μέχρι πρότινος αδιανόητη.

«Βιώνουμε μια μεγάλη ρήξη της παγκόσμιας τάξης», δήλωσε ανώτερος απεσταλμένος από χώρα που θεωρούνταν βασικός σύμμαχος των ΗΠΑ. Οι ηγέτες θα συζητήσουν την «απομείωση κινδύνου» (de-risking) από τις ΗΠΑ — όρος που μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν για τη σχέση της ΕΕ με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί», είπε.

Η «σύνοδος θεραπείας»

Η σύνοδος θα μοιάζει με «θεραπεία», είπε αξιωματούχος της ΕΕ που γνωρίζει την προετοιμασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Θα δώσει την ευκαιρία στους ηγέτες να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία του Τραμπ στο Νταβός και στην επακόλουθη δήλωσή του περί συμφωνίας. Η εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστος σύμμαχος διαμορφώθηκε σταδιακά. Η πρώτη αφύπνιση ήρθε όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας στις αρχές Δεκεμβρίου, στην οποία δεσμευόταν να ενισχύσει «πατριωτικά ευρωπαϊκά κόμματα» εις βάρος της ΕΕ (γεγονός που εν μέρει εξηγεί γιατί ορισμένοι ηγέτες, όπως ο Viktor Orbán, εξακολουθούν να στηρίζουν τον Τραμπ).

Στη συνέχεια, ο Τραμπ ανανέωσε τη ρητορική του για την απόκτηση της Γροιλανδίας, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοαποκάλεσε τον εαυτό του κυβερνήτη της 52ης πολιτείας των ΗΠΑ, και ο Τραμπ έστειλε επιστολή στον Νορβηγό πρωθυπουργό Jonas Gahr Støre, στην οποία ανέφερε ότι, επειδή δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, «δεν θα αισθάνεται πλέον υποχρέωση να σκέφτεται αποκλειστικά την Ειρήνη». Ένας ανώτερος απεσταλμένος της ΕΕ είπε ότι αρχικά πίστευε πως η επιστολή ήταν πλαστή — όμως η γνησιότητά της επιβεβαιώθηκε. Δύο ανώτεροι διπλωμάτες συνέκριναν την τρέχουσα κατάσταση των ΗΠΑ με την περίοδο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Νομίζω ότι έχουμε ξεπεράσει πλέον το Μόναχο», είπε ένας, αναφερόμενος στη συνάντηση του 1938 όπου Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία κατευνασαν τον Χίτλερ επιτρέποντάς του να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πια η σωστή πολιτική».

Η απότομη πτώση του κύρους των ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός. Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από τη συμπεριφορά του, καθώς επί δεκαετίες συγκαταλεγόταν στους πιο φιλικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Δανία είχε αναπτύξει δυνάμεις υποστήριξης των ΗΠΑ σε μερικές από τις πιο επικίνδυνες ζώνες μάχης στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της επαρχίας Χελμάντ στο Αφγανιστάν, και είχε από τις μεγαλύτερες απώλειες ζωών ανά κάτοικο. «Πολλοί από εμάς έχουμε σπουδάσει στις ΗΠΑ, όλοι θέλαμε να δουλέψουμε εκεί», είπε Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι απλώς προδοσία».

• Βρυξέλλες
• Ευρώπη
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ