Politico: Η κυπριακή προεδρία της ΕΕ και ο δύσκολος γρίφος των σχέσεων με την Τουρκία

Η περίπλοκη σχέση μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας αναμένεται να ρίξει βαριά σκιά στις προσπάθειες της Λευκωσίας να κατευθύνει τα ζητήματα άμυνας. Διπλωμάτες στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο η Κύπρος, μια ουδέτερη χώρα, να αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ τον Ιανουάριο, σε μια περίοδο όπου η άμυνα βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας. Ο βασικός λόγος ανησυχίας είναι ότι η Κύπρος έχει μακροχρόνιες εντάσεις με την Τουρκία και — σε συμμαχία με την Ελλάδα — αρνείται να ανοίξει τον δρόμο για στενότερη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Άγκυρας.

«Είμαστε πολύ ανήσυχοι» ότι η Κύπρος θα αφήσει την εχθρότητά της προς την Τουρκία να επηρεάσει τις αμυντικές προτεραιότητες της Ευρώπης, δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκής κυβέρνησης. Επισήμανε ζητήματα όπως το αίτημα της Τουρκίας να συμμετάσχει σε κοινές προμήθειες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) της ΕΕ, ύψους 150 δισ. ευρώ, καθώς και τη γενικότερη ενσωμάτωση ΕΕ–ΝΑΤΟ.

Αυτές οι φιλοδοξίες αποτελούν τεράστια πρόκληση για ένα νησί 1,3 εκατομμυρίων κατοίκων, το οποίο είναι διαιρεμένο σε ένα διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος με ελληνική πλειοψηφία και σε μια τουρκοκυπριακή οντότητα που προστατεύεται από τουρκικά στρατεύματα και αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητο κράτος μόνο από την Άγκυρα. Ωστόσο, η Κύπρος, που είχε αναλάβει ξανά την προεδρία το 2012, επιμένει ότι θα προσπαθήσει να βελτιώσει τις σχέσεις.

Σε συνέντευξή του στο POLITICO, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι το κλειδί είναι να συμφωνήσει η Τουρκία να επιτρέψει την ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα «Συνεταιρισμός για την Ειρήνη» (Partnership for Peace), το οποίο θεωρείται πρώτο βήμα προς την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, η Κύπρος θα μπορούσε σταδιακά να άρει τα εμπόδια για στενότερη συνεργασία ΕΕ–Τουρκίας. «Μπορούμε να φανταστούμε μια προσέγγιση βήμα προς βήμα, με κινήσεις από την Τουρκία για την ένταξη της Κύπρου στο PfP και παράλληλα θετικά βήματα στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας», δήλωσε ο Χριστοδουλίδης.

Η προεδρία της ΕΕ εναλλάσσεται μεταξύ των κρατών-μελών κάθε έξι μήνες· το βασικό καθήκον της χώρας που προεδρεύει είναι να προεδρεύει στις συνεδριάσεις των υπουργών της ΕΕ και να εκπροσωπεί τις θέσεις των κρατών στις νομοθετικές διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας της, η Κύπρος θα πρέπει να προωθήσει αρκετούς φακέλους άμυνας, μεταξύ των οποίων τα εθνικά σχέδια εφαρμογής του SAFE, τα οποία χρειάζονται έγκριση από το Συμβούλιο. Πιθανότατα θα χειριστεί επίσης τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής να μειωθεί η γραφειοκρατία για τις αμυντικές εταιρείες.

«Ελπίζω αυτές οι υποχρεώσεις για την ανάπτυξη των αμυντικών μας δυνατοτήτων να προχωρήσουν ανεξάρτητα από το ποιος έχει την προεδρία», δήλωσε στο POLITICO ο Επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους. Παρότι πρόκειται για ξεχωριστούς οργανισμούς, υπάρχει μεγάλη επικάλυψη μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ. Έχουν 23 κοινά μέλη, έδρες στην ίδια πόλη — τις Βρυξέλλες — και συνεχίζουν να συνεργάζονται όλο και στενότερα.

Η Φινλανδία, το 2019, ήταν η τελευταία ευρωπαϊκή χώρα εκτός ΝΑΤΟ που προήδρευσε του Συμβουλίου, χρόνια πριν από την απρόκλητη πλήρους κλίμακας επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Ο πόλεμος αυτός ανέδειξε την άμυνα σε κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ και οδήγησε τη Φινλανδία στην ένταξή της στη Συμμαχία. Η Ένωση διαθέτει πλέον τον πρώτο της επίτροπο Άμυνας και καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για να βοηθήσει τα κράτη να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. Κύπριοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι κατανοούν τη σημασία του ζητήματος. «Η άμυνα και η ασφάλεια, καθώς και η στήριξη προς την Ουκρανία, θα είναι κορυφαίες προτεραιότητες της κυπριακής προεδρίας», δήλωσε στο POLITICO η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα. Ωστόσο, η διαχρονική αντιπαλότητα μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας θα μπορούσε να υπονομεύσει τις προσπάθειες ενίσχυσης των αμυντικών δεσμών με την Άγκυρα.

«Πρέπει να δείξουμε ενότητα» απέναντι στη ρωσική απειλή, δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από τα επερχόμενα αμυντικά σχέδια της ΕΕ θα «υπονόμευε αυτόν τον στόχο».

Μιλώντας για την Τουρκία

Η περίπλοκη σχέση Κύπρου–Τουρκίας θα αποτελέσει βασικό θέμα της προεδρίας. Η Λευκωσία τονίζει ότι είναι η Τουρκία που κρατά την Κύπρο εκτός ΝΑΤΟ. «Το γεγονός ότι η Κύπρος δεν είναι στο ΝΑΤΟ δεν είναι θέμα επιλογής· αν μπορούσε, θα εντασσόταν στη Συμμαχία αύριο», δήλωσε η Ραούνα. Η προεδρία έρχεται σε μια περίοδο που αυξάνονται οι πιέσεις για εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ, μια αμυντική βιομηχανία που παράγει όπλα και εξαρτήματα προδιαγραφών ΝΑΤΟ τα οποία επιθυμούν ευρωπαϊκές χώρες, και θεωρείται επίσης πιθανός συμμετέχων σε οποιαδήποτε ειρηνευτική αποστολή στην Ουκρανία. Όμως η Κύπρος μπλοκάρει ορισμένες από αυτές τις προσπάθειες.

Την ίδια ώρα η Ελλάδα όσο και η Κύπρος αρνούνται να επιτρέψουν στην Τουρκία να ενταχθεί στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας, έναν διακυβερνητικό οργανισμό της ΕΕ. Σε αντίποινα, η Τουρκία εμποδίζει το ΝΑΤΟ να μοιράζεται διαβαθμισμένες πληροφορίες με τον οργανισμό, παρά τις πρόσφατες εκκλήσεις του για στενότερους δεσμούς με το ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης «να διασφαλιστεί ότι ο ΕΟΑ και το ΝΑΤΟ μπορούν να ανταλλάσσουν διαβαθμισμένες πληροφορίες», σύμφωνα με έγγραφο που είδε το POLITICO.

«Γενικά, όλοι θα ωφελούνταν αν αυτή η σύγκρουση έληγε», δήλωσε ο διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. Αν οι διαβαθμισμένες πληροφορίες μοιράζονταν ελεύθερα μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ, «θα μπορούσαν να γίνουν πιο εις βάθος συζητήσεις, αν γνωρίζεις τι γνωρίζει η άλλη πλευρά». Παρότι η Τουρκία είναι υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ, η συμμετοχή της σε συμφωνίες του SAFE απαιτεί επίσης ομόφωνη στήριξη από τα κράτη-μέλη — όπως συμφωνήθηκε πρόσφατα για τον Καναδά. Όμως ούτε η Ελλάδα ούτε η Κύπρος επιθυμούν κάτι τέτοιο. «Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος υπό τουρκική κατοχή. Κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους. Τα κονδύλια άμυνας της ΕΕ δεν μπορούν να κατευθυνθούν προς την Τουρκία χωρίς να έχει σημειωθεί πρόοδος», δήλωσε η Ραούνα. Αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για την κυπριακή προεδρία μεταξύ Τούρκων αξιωματούχων.

«Για έξι μήνες, η ενσωμάτωση της ΕΕ με το ΝΑΤΟ — ειδικά με την Τουρκία — θα παραμείνει στάσιμη», δήλωσε ο Σελίμ Γενέλ, πρώην Τούρκος πρέσβης στην ΕΕ και νυν πρόεδρος του Global Relations Forum, μιας δεξαμενής σκέψης με έδρα την Κωνσταντινούπολη.

• Politico
• Ευρωπαϊκή Ένωση
• Κύπρος
• Του​ρκία