Politico: Νύχτα διπλωματικού τρόμου στο Λονδίνο – Απειλές ΗΠΑ κατά Ευρωπαίων διπλωματών για την «πράσινη ναυτιλία»

Οι Ευρωπαίοι διαπραγματευτές είχαν συνηθίσει τη σκληρή γλώσσα των διεθνών συνομιλιών. Όχι όμως αυτό που συνέβη πίσω από τις κλειστές πόρτες του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) στο Λονδίνο τον περασμένο μήνα.

Όπως αποκάλυψε το POLITICO, αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσαν ότι οι Αμερικανοί ομόλογοί τους προχώρησαν σε προσωπικές απειλές εναντίον Ευρωπαίων διπλωματών κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη φορολόγηση των εκπομπών ρύπων από τη ναυτιλία — ένα μέτρο που θα αποτελούσε ορόσημο για την «πράσινη μετάβαση» των θαλάσσιων μεταφορών.

«Κλήσεις στην αμερικανική πρεσβεία, απειλές για διακοπή των εργασιών, ακόμη και για βίζες μελών οικογενειών» — έτσι περιέγραψε την ατμόσφαιρα ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος. Ήταν, όπως είπε, κάτι που «οι διαπραγματευτές μας δεν είχαν ξαναδεί ποτέ».

Οι ΗΠΑ μπλοκάρουν τον «φόρο άνθρακα» της ναυτιλίας

Η σύγκρουση είχε ως επίκεντρο την πρόταση για έναν παγκόσμιο φόρο άνθρακα στη ναυτιλία, μια ιδέα που υποστηριζόταν έντονα από την Ε.Ε. και πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Η Ουάσινγκτον, υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, αντέδρασε οργισμένα. Ο Αμερικανός πρόεδρος, που έχει χαρακτηρίσει τις πολιτικές για την κλιματική αλλαγή «απάτη», θεώρησε την πρόταση «άδικη επίθεση στα αμερικανικά συμφέροντα».

Η κυβέρνηση Τραμπ επιχείρησε να ματαιώσει την πρωτοβουλία, ασκώντας πίεση στα 176 κράτη-μέλη του IMO.

Σύμφωνα με αξιωματούχους, οι Αμερικανοί απείλησαν χώρες με εμπορικά αντίποινα, αυξήσεις λιμενικών τελών και περιορισμούς θεωρήσεων (βίζες), εάν ψήφιζαν υπέρ του μέτρου.

«Εκφοβισμός και τελεσίγραφα»: Το κλίμα μέσα στη συνάντηση

Οκτώ διαφορετικές πηγές —απεσταλμένοι, αξιωματούχοι και παρατηρητές από την Ευρώπη— επιβεβαίωσαν ότι αντιπρόσωποι της Ε.Ε. απειλήθηκαν με προσωπικές συνέπειες αν υποστήριζαν τη γραμμή των Βρυξελλών.

«Οι διπλωμάτες γύρισαν στα σπίτια τους ταραγμένοι», ανέφερε δεύτερος αξιωματούχος της Κομισιόν. Οι απειλές, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, περιελάμβαναν πιθανή απώλεια επαγγελματικών αδειών, εμπόδια στις οικογένειές τους για ταξίδια στις ΗΠΑ και προειδοποιήσεις για “πάγωμα συνεργασιών”.

Η τακτική αυτή, που χαρακτηρίστηκε από τους ίδιους τους Ευρωπαίους «ανήκουστη», αποκάλυψε ένα νέο ύφος αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: μια πολιτική πίεσης με προσωπικό κόστος.

Ελλάδα και Κύπρος: Οι εξαιρέσεις του ευρωπαϊκού μετώπου

Από το ευρωπαϊκό στρατόπεδο, μόλις δύο χώρες αποχώρησαν από τη γραμμή στήριξης του φόρου άνθρακα: η Ελλάδα και η Κύπρος.

Η Αθήνα —με ισχυρό ναυτιλιακό λόμπι— βρέθηκε στο επίκεντρο των υποψιών για αμερικανική επιρροή.

Ωστόσο, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέρριψε κατηγορηματικά τέτοιες υπόνοιες:

«Είχαμε πάρει την απόφασή μας πολύ πριν εμπλακούν οι ΗΠΑ σε αυτό και είχαμε εκφράσει τις ανησυχίες μας», δήλωσε στο POLITICO, προσθέτοντας: «Θέλω να είμαι πολύ σαφής… Δεν μίλησα με τον Πρόεδρο Τραμπ για αυτό».

Η Ελλάδα, που διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, φοβήθηκε ότι η επιβολή φόρου άνθρακα θα επιβάρυνε υπέρμετρα τις ναυτιλιακές της εταιρείες, σε μια περίοδο που το διεθνές εμπόριο αντιμετωπίζει αυξανόμενο κόστος καυσίμων.

Ένας διπλωματικός εκφοβισμός χωρίς προηγούμενο

Η πίεση δεν περιορίστηκε στους Ευρωπαίους. Σύμφωνα με παρατηρητές, χώρες της Καραϊβικής, της Αφρικής και της Ασίας δέχτηκαν τηλεφωνικές παρεμβάσεις από τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας, Κρις Ράιτ, και την υπουργό Γεωργίας, Μπρουκ Ρόλινς.

Οι ίδιοι παραδέχτηκαν δημόσια ότι επικοινώνησαν προσωπικά με περισσότερες από 20 χώρες, προκειμένου να «πεισθούν» να καθυστερήσουν τη λήψη απόφασης.

Σύμφωνα με έναν δυτικό διπλωμάτη, οι ΗΠΑ απείλησαν χώρες της Καραϊβικής με δασμούς, εάν δεν στήριζαν την αμερικανική θέση.

Κατά τη διάρκεια μάλιστα των συνεδριάσεων στο Λονδίνο, Αμερικανοί αντιπρόσωποι προσέγγισαν άλλες αντιπροσωπείες με τελεσίγραφα, προκαλώντας «έντονη αναστάτωση» στην ολομέλεια του ΟΗΕ.

Η νίκη του Τραμπ – και το πλήγμα για την πράσινη ναυτιλία

Το αποτέλεσμα αυτής της πίεσης φάνηκε στην ψηφοφορία: Ο IMO αποφάσισε να αναβάλει τον φόρο εκπομπών για έναν χρόνο — μια αναβολή που πολλοί αναλυτές χαρακτήρισαν «σχεδόν θανάσιμο πλήγμα» για το μέτρο.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, όμως, η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε θρίαμβο. Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, σε άρθρο γνώμης στη Wall Street Journal, υπερασπίστηκε την αμερικανική στρατηγική λέγοντας:

«Οι προσπάθειές μας απέδωσαν. Αποδείξαμε ότι η πραγματική διπλωματία, βασισμένη στο εθνικό συμφέρον, μπορεί να ματαιώσει ανεξέλεγκτα γραφειοκρατικά σχέδια».

Η δήλωση αυτή φανέρωσε ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει πλέον τα διεθνή φόρα όχι ως πεδίο συνεργασίας, αλλά ως αρένα σύγκρουσης.

«Απειλές και χάος»: Ο αντίκτυπος στις διεθνείς σχέσεις

Για τον Christiaan De Beukelaer, λέκτορα στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης και παρόντα παρατηρητή στη συνάντηση, η αμερικανική τακτική συνιστά επικίνδυνο προηγούμενο:

«Η πίεση των ΗΠΑ δημιούργησε μια ατμόσφαιρα φόβου, που με τη σειρά της οδήγησε στο χάος και στην καθυστέρηση της απόφασης».

Και πρόσθεσε: «Μόλις περιπλανηθείς απειλώντας χώρες, υπονομεύεις τον ίδιο τον πολυμερισμό που οικοδομήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Η Ε.Ε., από την πλευρά της, τηρεί προς το παρόν χαμηλούς τόνους — αλλά η δυσπιστία έχει εδραιωθεί.

Διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες αναφέρουν ότι εξετάζεται ενίσχυση της ευρωπαϊκής γραμμής στα διεθνή φόρα, ώστε «να μην καταρρεύσει ο πυρήνας του διεθνούς κλιματικού δικαίου υπό πολιτική πίεση».

Από τον πολυμερισμό στον εκβιασμό

Το περιστατικό στο Λονδίνο αποτελεί σύμπτωμα της νέας “κανονικότητας” της αμερικανικής διπλωματίας υπό τον Πρόεδρο Τραμπ: μια πολιτική όπου η οικονομική ισχύς και οι διπλωματικές απειλές αντικαθιστούν τις παλιές συμμαχίες και τη θεσμική συνεννόηση.

Η στρατηγική αυτή, σύμφωνα με Ευρωπαίους αναλυτές, υπονομεύει τον ίδιο τον μηχανισμό συνεργασίας των Ηνωμένων Εθνών και απειλεί να αποδομήσει δεκαετίες κοινής προσπάθειας για την κλιματική ασφάλεια.

«Όταν το ισχυρότερο κράτος του πλανήτη χρησιμοποιεί φόβο αντί για διάλογο, ολόκληρο το σύστημα καταρρέει», παρατηρεί Ευρωπαίος διπλωμάτης στις Βρυξέλλες.

«Δεν είναι απλώς μια μάχη για τη ναυτιλία — είναι μια μάχη για το μέλλον της διεθνούς συνεργασίας».

Ένα μήνυμα με νόημα

Το επεισόδιο στο IMO δεν ήταν μόνο μια διπλωματική σύγκρουση, αλλά ένα προειδοποιητικό σήμα: ο αγώνας για το κλίμα δεν διεξάγεται μόνο στα εργοστάσια ή στα συνέδρια, αλλά στις ίδιες τις αίθουσες της παγκόσμιας εξουσίας.

Και καθώς οι ΗΠΑ δείχνουν διατεθειμένες να πιέσουν μέχρι τα άκρα, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τις αρχές της ή αν θα υποχωρήσει στην ωμή δύναμη των συμφερόντων.

Το επεισόδιο στο Λονδίνο αποκάλυψε πως η εποχή της «ευγενούς διπλωματίας» ίσως τελείωσε. Στη θέση της αναδύεται ένας νέος, ψυχρός ρεαλισμός — ένας κόσμος όπου ακόμη και οι μάχες για το περιβάλλον διεξάγονται με εκφοβισμούς, απειλές και τελεσίγραφα.

• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ
• πράσινη ναυτιλία