Πώς το άγχος για την Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ένα νέο εργατικό κίνημα

Το 2026, είναι μια τρομακτική εποχή για να εργάζεται κανείς για τα προς το ζην και η Τεχνητή Νοημοσύνη φαίνεται ότι ενισχύει αυτή την άποψη. Έχουν περάσει οι μέρες της «ήσυχης παραίτησης» (quiet quitting), της Μεγάλης Παραίτησης (Great Resignation) και των έντονων μαχών για τη δημιουργία σωματείων που σημάδεψαν την αρχή της δεκαετίας και έδειχναν ότι ίσως η δύναμη των εργαζομένων στις ΗΠΑ βρισκόταν ξανά σε άνοδο. Αντί γι’ αυτό, μεγάλο μέρος αυτής της δυναμικής έχει επισκιαστεί από άγχη: μια επιδεινούμενη κρίση ακρίβειας, γεωπολιτική αστάθεια και το φάσμα της τεχνητής νοημοσύνης που πλανάται πάνω από τον χώρο εργασίας.

Για τους διευθύνοντες συμβούλους τεχνολογίας που ηγούνται της κούρσας της ΤΝ και πλουτίζουν καθώς ανταγωνίζονται για την κυριαρχία, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι καθόλου φάντασμα, αλλά ένας λαμπερός «μονόκερος». Όταν προβλέπουν ότι η ΤΝ απέχει μόλις μήνες από το να μπορεί να κάνει ό,τι κάνει ένας μηχανικός λογισμικού, ή ότι μια μέρα θα αντικαταστήσει ακόμη και τους ίδιους τους CEO, ο ενθουσιασμός τους για το μέλλον είναι εμφανής. Για τους υπόλοιπους από εμάς, είναι δύσκολο να νιώσουμε σιγουριά ακούγοντας τις πρόχειρες δηλώσεις τους ότι «κάποιες δουλειές θα καταργηθούν, αλλά θα δημιουργηθούν πολλές άλλες». Μια έρευνα του Pew το 2025 διαπίστωσε ότι «το 64% του κοινού πιστεύει πως η ΤΝ θα οδηγήσει σε λιγότερες θέσεις εργασίας μέσα στα επόμενα 20 χρόνια», γεγονός που πιθανότατα εξηγεί γιατί μόνο το 17% των Αμερικανών θεωρεί ότι η ΤΝ θα έχει θετική επίδραση στις ΗΠΑ στο ίδιο χρονικό διάστημα.

Αβέβαιες εποχές σαν κι αυτές απαιτούν προσεκτική εξέταση. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, ο Guardian θα δημοσιεύει το Reworked, μια δημοσιογραφική σειρά που θέτει στο επίκεντρο το ανθρώπινο διακύβευμα καθώς η ΤΝ ανατρέπει τους χώρους εργασίας μας, με τρόπους τόσο συναρπαστικούς όσο και ανησυχητικούς. Όπως και αυτό το δοκίμιο, οι ιστορίες της σειράς θα επικεντρωθούν στην πραγματική δύναμη και στις δυσκολίες των εργαζομένων, καθώς και στις πραγματικότητες και τις υπερβολές που συνοδεύουν τη φημολογούμενη μεταμορφωτική δυναμική της ΤΝ. Ποια εκδοχή του μέλλοντος της εργασίας μάς περιμένει, λοιπόν; Δεν έχει ακόμη κριθεί, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να αλλάξουμε πορεία.

Καταρρέουν οι διαχωρισμοί

Οι εργαζόμενοι χειρωνακτικής εργασίας, που εδώ και καιρό παλεύουν με την αλγοριθμική επιτήρηση και «βελτιστοποίηση» στον χώρο εργασίας, ανησυχούν τώρα ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις θα κάνουν τις δουλειές τους ακόμη πιο απάνθρωπες. «Για τους εργαζόμενους χαμηλών μισθών, υπάρχει ο φόβος ότι θα αντικατασταθούν από ρομπότ. Από την άλλη, υπάρχει και η ανησυχία ότι θα μετατραπούν οι ίδιοι σε ρομπότ», δήλωσε η Lisa Kresge, ανώτερη ερευνήτρια στο UC Berkeley Labor Center. Και οι εργαζόμενοι γραφείου αναρωτιούνται πλέον αν η δουλειά τους θα αρχίσει να μοιάζει με χειρωνακτική εργασία — είτε επειδή θα παρακολουθούνται και θα διαχειρίζονται με παρόμοιο τρόπο, είτε επειδή θα χρειαστεί να στραφούν σε πιο χειρωνακτικές εργασίες που είναι πιο ανθεκτικές στην αντικατάσταση από την ΤΝ.

Μπορεί να φαίνεται πως οι εργαζόμενοι δεν ήταν τόσο ευάλωτοι εδώ και πολύ καιρό. Από ορισμένες απόψεις, αυτό ισχύει. Ωστόσο, πρόκειται και για μια κομβική στιγμή, στην οποία συμβαίνει κάτι απρόσμενο: το συλλογικό άγχος της κοινωνίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη ωθεί τους εργαζομένους να αντιδράσουν. «Δημιουργεί μια ευκαιρία», δήλωσε η Sarita Gupta, αντιπρόεδρος των προγραμμάτων ΗΠΑ του Ford Foundation και συν-συγγραφέας του βιβλίου The Future We Need: Organizing for a Better Democracy in the Twenty-First Century. «Όταν ένας νεαρός μηχανικός λογισμικού στη Silicon Valley συνειδητοποιεί ότι η απόδοσή του παρακολουθείται ή υπονομεύεται με την ίδια λογική που εφαρμόζεται σε έναν εργαζόμενο αποθήκης της εργατικής τάξης, οι ταξικοί διαχωρισμοί διαλύονται και γίνονται δυνατά ευρύτερα εργατικά κινήματα για αξιοπρέπεια. Αυτό αρχίζουμε να βλέπουμε».

Άνθρωποι από διαφορετικούς κλάδους και εισοδηματικές κατηγορίες νιώθουν άγχος και απογοήτευση, όπως συνέβη όταν η πανδημία Covid επέβαλε εξοντωτικές απαιτήσεις στους εργαζόμενους πρώτης γραμμής και διέγραψε τα όρια μεταξύ εργασίας και ζωής για όλους τους υπόλοιπους. Αυτοί οι αγώνες προκάλεσαν μετατοπίσεις ισχύος: την ίδια περίοδο που οι εργαζόμενοι ηγήθηκαν προσπαθειών συνδικαλισμού σε αποθήκες της Amazon και καταστήματα Starbucks σε όλη τη χώρα, η Μεγάλη Παραίτηση οδήγησε σε ρεκόρ αποχωρήσεων, ενώ όσοι παρέμειναν διαπραγματεύτηκαν και πέτυχαν καλύτερους μισθούς και συνθήκες. «Δεν ήταν μια όμορφη περίοδος για πολλούς εργαζόμενους. Και μέρος της αναζωπύρωσης του εργατικού κινήματος εκείνη την περίοδο ήταν απάντηση σε πολλούς φόβους», είπε η Kresge.

Η ίδια βλέπει επίσης την άνοδο της ΤΝ ως ευκαιρία για το εργατικό κίνημα να ανακτήσει μέρος της δύναμης που έχει χάσει έπειτα από δεκαετίες επιθέσεων από εργοδότες. «Είμαι αισιόδοξη για την ευκαιρία που προσφέρει η τεχνολογία να αναδείξει ζητήματα που υφίστανται εδώ και δεκαετίες στην οικονομία μας… όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι και πώς κατανέμονται τα οφέλη της παραγωγικότητας», είπε.

Αντιλήψεις ισχύος

Οι συνθήκες για τους εργαζόμενους είναι δύσκολες εδώ και πολύ καιρό. «Με τον χρόνο, τα συνδικάτα έχουν χάσει συλλογική διαπραγματευτική δύναμη, και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη των νόμων που χρειαζόμαστε και στην ανεπαρκή εφαρμογή τους», είπε η Gupta. «Για τέσσερις δεκαετίες, η παραγωγικότητα εκτοξευόταν ενώ οι μισθοί παρέμεναν στάσιμοι, και ο συνδικαλισμός έφτασε σε ιστορικά χαμηλά». Το 2025, μόνο το 9,9% των εργαζομένων στις ΗΠΑ ήταν μέλη συνδικάτων — το ίδιο ποσοστό με το 2024, αλλά και πάλι το χαμηλότερο επίπεδο σχεδόν των τελευταίων 40 ετών. Σήμερα, η έλευση της ΤΝ στρέφει την προσοχή του κόσμου στην ακραία ανισορροπία ισχύος μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων — και οι άνθρωποι αρχίζουν να εξοργίζονται. Ακόμη κι αν τα αποτελέσματα δεν έχουν κριθεί, αυτό αποτελεί μια αχτίδα δυνατότητας μέσα σε ζοφερές εποχές.

Η ΤΝ είναι ακόμη μια τεχνολογία σε αρχικό στάδιο. Πολλές από τις προβλέψεις για το τι θα μπορεί να κάνει και πώς θα μεταμορφώσει την εργασία και την οικονομία είναι απλώς αυτό — προβλέψεις. Το ζήτημα της δύναμης των εργαζομένων στην εποχή της ΤΝ δεν έχει ακόμη αποφασιστεί, ακόμη κι αν δισεκατομμυριούχοι CEO με συμφέρον στην ανεξέλεγκτη κυριαρχία της ΤΝ αφήνουν να εννοηθεί το αντίθετο. «Υπάρχει μια συντονισμένη προσπάθεια από πολλούς ηγέτες της τεχνολογίας να δημιουργήσουν ένα πέπλο μυστηρίου γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη ως τακτική, σε μεγάλο βαθμό για να αποδυναμώσουν εργαζόμενους, πολιτικούς και οποιονδήποτε μπορεί να ασκήσει κριτική στη διαρκώς αυξανόμενη συγκέντρωση πόρων και χρηματοδότησης προς αυτόν τον στόχο», είπε η Kresge.

Με άλλα λόγια, καλό είναι να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη όσα λένε αυτοί οι δισεκατομμυριούχοι. Η άνοδος της ΤΝ ήδη μεταμορφώνει την κοινωνία, την οικονομία και τη σχέση μας με την εργασία, αλλά πολλές από αυτές τις αλλαγές είναι προληπτικές, βασισμένες στην πίστη μας στις δυνατότητες μιας τεχνολογίας που ακόμη κατασκευάζεται. «Πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι η κατεύθυνση της τεχνολογίας είναι επιλογή, σωστά; Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να οικοδομήσουμε μια οικονομία επιτήρησης που αποσπά κάθε σταγόνα αξίας από έναν εργαζόμενο, ή μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για να χτίσουμε μια εποχή κοινής ευημερίας», είπε η Gupta. «Ξέρουμε ότι αν η τεχνολογία σχεδιαζόταν, εφαρμοζόταν και ρυθμιζόταν από τους ανθρώπους που κάνουν τη δουλειά, η ΤΝ δεν θα ήταν τόσο μεγάλη απειλή».

• εργαζόμενοι
• εργασία
• Τεχνητή Νοημοσύνη