Το Κίνημα του Ναυτικού: Το σχέδιο ανατροπής της Χούντας μέσα από τον Στόλο

Τον Μάιο του 1973, το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό βρέθηκε στο επίκεντρο της σημαντικότερης οργανωμένης αντιδικτατορικής προσπάθειας που εκδηλώθηκε μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις κατά τη διάρκεια της επταετίας. Το λεγόμενο Κίνημα του Ναυτικού μπορεί να μην εκδηλώθηκε τελικά όπως είχε σχεδιαστεί, ωστόσο αποκάλυψε ότι η αντίσταση κατά της Χούντας υπήρχε βαθιά μέσα στο ίδιο το στράτευμα και συνέβαλε καθοριστικά στην πολιτική αποδυνάμωση του καθεστώτος του Γεώργιου Παπαδόπουλου.

Πώς ξεκίνησε το Κίνημα του Ναυτικού

Το Πολεμικό Ναυτικό υπήρξε από την πρώτη στιγμή ένας από τους πλέον επιφυλακτικούς κλάδους απέναντι στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Η φιλελεύθερη παράδοση που επικρατούσε ιστορικά στο σώμα φάνηκε αμέσως μετά την επικράτηση των Συνταγματαρχών, όταν ο Αρχηγός του Ναυτικού, ναύαρχος Κωνσταντίνος Εγκολφόπουλος, υπέβαλε την παραίτησή του.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1967, μονάδες του Στόλου βγήκαν στο Αιγαίο συντασσόμενες με το αποτυχημένο αντικίνημα του Βασιλιά Κωνσταντίνου. Μετά την αποτυχία εκείνης της προσπάθειας, μια ομάδα αξιωματικών του Ναυτικού άρχισε να οργανώνει μυστικά έναν αντιδικτατορικό πυρήνα.

Κεντρικά πρόσωπα ήταν οι Πλωτάρχες Νίκος Παππάς, Θανάσης Σέκερης και Παναγιώτης Μάλιαρης, οι οποίοι από το 1969 ξεκίνησαν να στρατολογούν αξιωματικούς και υπαξιωματικούς. Οι συμμετέχοντες έδιναν όρκο για την ανατροπή της δικτατορίας και σταδιακά το δίκτυο επεκτάθηκε και σε στελέχη του Στρατού Ξηράς και της Πολεμικής Αεροπορίας.

Ποιο ήταν το σχέδιο ανατροπής της Χούντας

Οι κινηματίες δεν επεδίωκαν στρατιωτική κατάληψη της εξουσίας. Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για επιστροφή στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και σχηματισμό κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.

Στα σχέδια που εξετάστηκαν περιλαμβάνονταν ακόμη και η απαγωγή του Γεώργιου Παπαδόπουλου κατά τη διάρκεια της άσκησης «Θρίαμβος» το καλοκαίρι του 1969, καθώς και η κατάληψη της Κρήτης και άλλων νησιών.

Μέχρι το 1973, το Κίνημα είχε αποκτήσει σημαντική διείσδυση στο Πολεμικό Ναυτικό. Πολλοί από τους συμμετέχοντες κατείχαν πλέον καίριες θέσεις και διοικούσαν μεγάλα πολεμικά πλοία.

Το τελικό σχέδιο προέβλεπε αποκλεισμό του Πειραιά και μεγάλων λιμανιών, κατάληψη της Σύρου — όπου βρισκόταν η Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών — και ανακοίνωση κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας με πολιτικά πρόσωπα από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους.

Οι οργανωτές είχαν ήδη ενημερώσει τον Ευάγγελο Αβέρωφ, ο οποίος μετέφερε το σχέδιο στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στον εξόριστο Βασιλιά Κωνσταντίνο. Ο απόστρατος ταγματάρχης Σπύρος Μουστακλής προοριζόταν για διοικητής της Σύρου, ενώ σύμφωνα με τις μαρτυρίες υπήρχε δέσμευση για παροχή καυσίμων στα πλοία μέσω της οικογένειας Βαρδινογιάννη.

Γιατί απέτυχε το Κίνημα του Ναυτικού

Η εκδήλωση του κινήματος είχε οριστεί για τις 22 Μαΐου 1973, σε χρονική συγκυρία που συνέπιπτε με νατοϊκή ναυτική δραστηριότητα στο Αιγαίο. Ωστόσο, το βράδυ της 21ης Μαΐου οι οργανωτές αντιλήφθηκαν ότι το σχέδιο είχε διαρρεύσει.

Η αναβολή που αποφασίστηκε δεν στάθηκε αρκετή για να αποτρέψει τις εξελίξεις. Το καθεστώς κινήθηκε άμεσα. Στις 22 Μαΐου στρατιωτικές δυνάμεις υπό τον Αρχηγό Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγό Οδυσσέα Αγγελή, περικύκλωσαν τον Ναύσταθμο.

Το πρωί της 23ης Μαΐου ξεκίνησε κύμα συλλήψεων. Συνολικά συνελήφθησαν 79 άτομα: 63 στελέχη του Ναυτικού, 5 στρατιωτικοί, 5 αεροπόροι και 6 ιδιώτες.

Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν και ο Σπύρος Μουστακλής, ο οποίος βασανίστηκε επί 47 ημέρες στα κρατητήρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ, μένοντας μόνιμα ανάπηρος από τα βασανιστήρια.

Τι συνέβη με το αντιτορπιλικό «Βέλος»

Η πιο εμβληματική στιγμή του Κινήματος ήρθε τρεις ημέρες αργότερα, στις 25 Μαΐου 1973.

Ο Αντιπλοίαρχος Νίκος Παππάς, κυβερνήτης του αντιτορπιλικού «Βέλος», αποχώρησε από νατοϊκή άσκηση ανοιχτά της Σαρδηνίας και οδήγησε το πλοίο στο Fiumicino της Ιταλίας.

Εκεί ζήτησε πολιτικό άσυλο μαζί με 7 αξιωματικούς και 25 υπαξιωματικούς που δεν είχαν οικογένειες στην Ελλάδα. Η ενέργεια προκάλεσε διεθνή αίσθηση και έφερε στο παγκόσμιο προσκήνιο την ύπαρξη οργανωμένης αντίστασης μέσα στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Οι εικόνες από το «Βέλος» και οι δηλώσεις των αξιωματικών μεταδόθηκαν διεθνώς, πλήττοντας σοβαρά το αφήγημα της Χούντας περί «εθνικής ενότητας» και πλήρους ελέγχου του στρατεύματος.

• Κίνημα Ναυτικού
• Πολεμικό Ναυτικό