Το παράδοξο της στάθμης στα ανοιχτά της θάλασσας της Ιαπωνίας – Πώς θα είναι οι ωκεανοί στο μέλλον

Οι επιστήμονες δίνουν απάντηση σε ένα φαινόμενο που είναι έντονο στα ανοιχτά της θάλασσας της Ιαπωνίας. Τα νερά της θάλλασσας σε ορισμένα σημεία «συσσωρεύονται», ωθούμενα από τους αληγείς ανέμους ή έλκονται βαρυτικά από τεράστιες μάζες, όπως οι παγοκρηπίδες. Παράλληλα, στα δυτικά άκρα των μεγάλων ωκεάνιων λεκανών, τα ταχύτερα επιφανειακά ρεύματα —φλέβες θερμού νερού— κινούνται προς τους πόλους, δημιουργώντας πρόσθετες «κλίσεις» στην επιφάνεια της θάλασσας.

Ο ωκεανός είναι από τη φύση του ανώμαλος, και αυτή η ανωμαλία μεταβάλλεται διαρκώς. Χάρτες πρόσφατων αλλαγών αποκαλύπτουν περίπλοκα μοτίβα από υδάτινους λόφους και κοιλάδες, αλλά αναδεικνύουν και μια εξαιρετική περίπτωση: ανοιχτά των ακτών της Ιαπωνίας, μια περιοχή της θάλασσας ανεβαίνει σχεδόν 2,5 εκατοστά τον χρόνο, δίπλα σε μια άλλη όπου η στάθμη πέφτει ακόμη ταχύτερα.

Αυτή η έντονη αντίθεση αποτελεί το «αποτύπωμα» της μετακίνησης ενός μεγάλου επιφανειακού ρεύματος, ενός γεγονότος με δραματικές συνέπειες. Το Κουροσίο, ή «Μαύρο Ρεύμα», είναι ένα από τα ισχυρότερα θαλάσσια ρεύματα στον κόσμο. Η πρόσφατη μετατόπισή του έχει προκαλέσει θερμοκρασίες ωκεανού σε επίπεδα-ρεκόρ, έχει ανατρέψει τις αλιευτικές δραστηριότητες —βασικό στοιχείο της ιαπωνικής κουλτούρας— και, σύμφωνα με επιστήμονες, έχει ενισχύσει καύσωνες στην ξηρά και ακραία φαινόμενα βροχόπτωσης.

Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένες από αυτές τις αλλαγές αρχίζουν να υποχωρούν, οι αλιευτικές κοινότητες αναφέρουν ότι η κατάσταση δεν έχει ακόμη εξομαλυνθεί. Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες ανησυχούν ότι πρόκειται για προάγγελο ακόμη μεγαλύτερης αστάθειας. «Η θέση του ρεύματος μπορεί να συνεχίσει να μεταβάλλεται», σημειώνει ο Μπο Κίου, κορυφαίος ειδικός στο Κουροσίο από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης στη Μανόα. «Είναι δύσκολο να προβλέψουμε το μέλλον, αλλά με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα, η ένταση φαίνεται να αυξάνεται ολοένα και περισσότερο».

Ένα ποτάμι μέσα στον ωκεανό

Το Κουροσίο μεταφέρει πάνω από 200 φορές περισσότερο νερό από τον ποταμό Αμαζόνιο. Ξεκινά κοντά στον Ισημερινό και κινείται βόρεια, συνήθως στρέφοντας ανατολικά γύρω από τη χερσόνησο Μπόσο, κοντά στο Τόκιο, όπου συνεχίζει ως «Επέκταση του Κουροσίο» προς τον ανοιχτό Ειρηνικό. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η συμπεριφορά του απέχει πολύ από το συνηθισμένο. Η βόρεια παρυφή της Επέκτασης μετακινήθηκε έως και 480 χιλιόμετρα πιο κοντά στον Βόρειο Πόλο, προκαλώντας πρωτοφανή θέρμανση των υδάτων στην περιοχή.

Μελέτες κατέγραψαν αύξηση της θερμοκρασίας κατά έως και 6°C σε παράκτιες περιοχές που ιστορικά δεν επηρεάζονταν από το ρεύμα, με τις υψηλές θερμοκρασίες να διατηρούνται για δύο συνεχόμενα χρόνια —ένα φαινόμενο χωρίς προηγούμενο.

Μεγάλες καμπές και μεγάλες συνέπειες

Το 2017, το Κουροσίο νότια της Ιαπωνίας εισήλθε σε ένα μοτίβο «μεγάλης καμπής», απομακρυνόμενο από τις ακτές και μεταφέροντας τα θερμά νερά του νοτιότερα. Τέτοιες καμπές είναι γνωστές από τη δεκαετία του 1960, ωστόσο καμία δεν είχε διαρκέσει τόσο πολύ: σχεδόν οκτώ χρόνια, μέχρι τη λήξη της το 2025. Η μεταβολή αυτή επηρέασε δραστικά τη στάθμη της θάλασσας: σε ορισμένες περιοχές παρατηρήθηκε πτώση, ενώ αλλού — ιδίως νότια του Τόκιο — άνοδος έως και 15 εκατοστά. Όταν ο τυφώνας Lan έπληξε την περιοχή το 2017, η αυξημένη στάθμη ενίσχυσε τις ζημιές.

Όταν οι τροπικοί «μετακομίζουν» βόρεια

Οι αλλαγές στο Κουροσίο συνδέονται με ευρύτερες μεταβολές στην ατμόσφαιρα. Η επέκταση του τροπικού συστήματος Hadley λόγω της κλιματικής αλλαγής μετατοπίζει ζώνες ανέμων και υψηλών πιέσεων, επηρεάζοντας τα μεγάλα ωκεάνια ρεύματα. Παρόμοιες μετακινήσεις και θέρμανση παρατηρούνται και σε άλλα δυτικά οριακά ρεύματα, όπως το Ρεύμα του Κόλπου. Μεταξύ 1993 και 2021, η βόρεια παρυφή της Επέκτασης του Κουροσίο μετακινήθηκε περίπου 210 χιλιόμετρα βορειότερα, ενώ το 2023–2024 σημειώθηκε ακόμη πιο ακραία μετατόπιση. Μετρήσεις έδειξαν θερμοκρασίες έως και 10°C υψηλότερες από το φυσιολογικό, σε βάθη έως 400 μέτρα, με σχεδόν καθημερινά θαλάσσια κύματα καύσωνα για ενάμιση χρόνο. Οι επιπτώσεις επεκτάθηκαν και στη στεριά: ακραία καλοκαιρινή ζέστη στη βόρεια Ιαπωνία και έντονες βροχοπτώσεις κοντά στο Τόκιο έχουν συνδεθεί με αυτές τις ωκεάνιες ανωμαλίες.

Αβέβαιο μέλλον για την αλιεία

Οι αλλαγές έχουν αναδιαμορφώσει τους πληθυσμούς ψαριών στον Ειρηνικό της Ιαπωνίας. Αλιευτικές δραστηριότητες, όπως η αλιεία σκουμπριού, έχουν μειωθεί δραματικά, με τις αποδόσεις να φτάνουν μόλις το 20–30% των επιπέδων πριν από μια δεκαετία. Στη βορειοανατολική ακτή Σανρίκου, η εισχώρηση του θερμού Κουροσίο εκτόπισε το ψυχρό ρεύμα Ογιάσιο, μεταβάλλοντας ριζικά το οικοσύστημα. Η επίδραση δεν περιορίζεται στα ψάρια, αλλά αγγίζει και τη βάση της ιαπωνικής διατροφικής κουλτούρας: το φύκι kombu, απαραίτητο για το παραδοσιακό ζωμό dashi, παρουσιάζει σοβαρή μείωση.

Ένα παράθυρο στο μέλλον των ωκεανών

Παρότι πρόσφατα το Κουροσίο έχει υποχωρήσει ελαφρώς νοτιότερα, παραμένει σε ιστορικά υψηλή θέση. Το ερώτημα πλέον είναι αν τα φαινόμενα αυτά αποτελούν μέρος ενός φυσικού κύκλου, αν οφείλονται στην κλιματική αλλαγή — ή σε έναν συνδυασμό και των δύο. Για πολλούς ερευνητές, η περιοχή λειτουργεί ως φυσικό εργαστήριο. «Αυτό που συμβαίνει σήμερα ανοιχτά της Ιαπωνίας μάς δίνει μια μοναδική ευκαιρία να κατανοήσουμε πώς θα μοιάζουν οι ωκεανοί σε 100 χρόνια», σημειώνουν. «Κατανοώντας τις αλλαγές εδώ, μπορούμε να προετοιμαστούμε καλύτερα για το μέλλον των θαλασσών παγκοσμίως».

Πηγή: cnn

• θάλασσα
• Ιαπωνία
• κλιματική αλλαγή