Άμεση ανάλυση: Γιατί η Τουρκία βλέπει απειλή στη συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ

Η νέα δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα φωτίζει μια σταθερή πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Πίσω από τις επίσημες ανακοινώσεις και τις διατυπώσεις περί σταθερότητας, ειρήνης και καλής γειτονίας, παραμένει ενεργός ένας σκληρός ανταγωνισμός για τον έλεγχο των περιφερειακών συσχετισμών. Οι δηλώσεις του Χακάν Φιντάν δεν ήταν μια αποσπασματική αντίδραση. Εντάσσονται σε μια πάγια τουρκική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία κάθε σχήμα συνεργασίας όπου συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ αντιμετωπίζεται ως πιθανός μηχανισμός γεωπολιτικής πίεσης προς την Τουρκία.

Η τουρκική οπτική για τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου

Αυτό είναι το βασικό υπόστρωμα της έντασης. Η Άγκυρα δεν διαβάζει αυτές τις συνεργασίες ως ουδέτερες διπλωματικές πλατφόρμες, ούτε ως απλές πρωτοβουλίες συνεννόησης για ενέργεια, ασφάλεια ή περιφερειακό συντονισμό. Τις προσεγγίζει υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού ισχύος. Θεωρεί ότι η αρχιτεκτονική συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να λειτουργήσει σε βάρος της, ιδίως όταν η ίδια μένει εκτός. Γι’ αυτό και επιμένει να παρουσιάζει τέτοια σχήματα ως απόπειρες περικύκλωσης ή αποκλεισμού της.

Η ελληνική απάντηση είχε επίσης σαφή στρατηγική στόχευση. Η Αθήνα θέλησε να απορρίψει κατηγορηματικά την τουρκική ερμηνεία και να επανατοποθετήσει το ζήτημα σε θεσμικό πλαίσιο. Όταν το υπουργείο Εξωτερικών τονίζει ότι η Ελλάδα ασκεί ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική και δεν δέχεται υποδείξεις, εκπέμπει ένα διπλό μήνυμα. Προς την Τουρκία, ότι δεν αναγνωρίζει κανένα δικαίωμα ελέγχου ή σχολιασμού των διεθνών της συνεργασιών. Προς τη διεθνή κοινότητα, ότι οι κινήσεις της εντάσσονται σε ένα πλέγμα νόμιμων και ειρηνικών περιφερειακών σχέσεων, με αναφορά στο διεθνές δίκαιο, στην ευρωπαϊκή της ιδιότητα και στη συμμετοχή της σε οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ και ο ΟΗΕ.

Σύγκρουση αφηγήσεων για τον ρόλο των περιφερειακών συνεργασιών

Στην ουσία, αυτό που συγκρούεται εδώ είναι δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη γεωπολιτική τάξη της περιοχής. Η ελληνική πλευρά προβάλλει την εικόνα μιας χώρας που οικοδομεί συνεργασίες σταθερότητας, με θεσμική νομιμοποίηση και χωρίς επιθετικό πρόσημο. Η τουρκική πλευρά βλέπει το ίδιο πλέγμα ως απειλή για τον δικό της περιφερειακό ρόλο και αντιδρά με όρους στρατηγικής καχυποψίας.

Γι’ αυτό και η συγκεκριμένη ανταλλαγή ανακοινώσεων έχει σημασία που υπερβαίνει τη συγκυρία. Δείχνει ότι, παρά τους ανοικτούς διαύλους και τη διατήρηση ενός ελεγχόμενου διπλωματικού τόνου, το βασικό πρόβλημα παραμένει άλυτο. Ελλάδα και Τουρκία εξακολουθούν να διαβάζουν την Ανατολική Μεσόγειο με εντελώς διαφορετικούς όρους. Η Αθήνα τη βλέπει ως πεδίο νόμιμων συνεργασιών και ισορροπιών. Η Άγκυρα ως χώρο όπου κρίνεται η δική της δυνατότητα να επιβάλει παρουσία, επιρροή και όρια στους άλλους. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί κάθε τέτοια δήλωση αποκτά αμέσως μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος.

• Ελλάδα Κύπρος Ισραήλ
• Ελληνοτουρκικά
• Ελληνοτουρκικές σχέσεις
• Χακάν Φιντάν