Τουρκία: Συγκαλεί τους ΥΠΕΞ μουσουλμανικών κρατών για συντονισμό σχετικά με το μέλλον της Γάζας

Η Τουρκία φιλοξενεί σήμερα στην Κωνσταντινούπολη μια κρίσιμη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών επτά μουσουλμανικών χωρών, με στόχο τη διαμόρφωση κοινής γραμμής για το μέλλον της Λωρίδας της Γάζας — μιας περιοχής που, παρά την εύθραυστη κατάπαυση του πυρός, εξακολουθεί να βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας ανθρωπιστικής και ασφάλειας κρίσης.

Στη συνάντηση συμμετέχουν οι επικεφαλής της διπλωματίας της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Ιορδανίας, του Πακιστάν και της Ινδονησίας. Οι ίδιοι υπουργοί είχαν γίνει δεκτοί στα τέλη Σεπτεμβρίου από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Αμερικανός ηγέτης παρουσίασε το σχέδιό του για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Γάζα — ένα σχέδιο που οδήγησε στην κατάπαυση του πυρός της 10ης Οκτωβρίου, έπειτα από δύο χρόνια καταστροφικού πολέμου που ακολούθησε την αιματηρή επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Η τουρκική πρωτοβουλία και οι στόχοι της Άγκυρας

Λίγο πριν από τη σημερινή σύνοδο, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε συναντηθεί στην Κωνσταντινούπολη με αντιπροσωπεία της Χαμάς, υπό τον επικεφαλής διαπραγματευτή Χαλίλ αλ Χάγια. Στην ομιλία του, ο Φιντάν υπογράμμισε ότι «η κατάπαυση του πυρός από μόνη της δεν αρκεί» και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να εργαστεί για μια «πραγματική λύση δύο κρατών» που θα διασφαλίσει την ειρήνη και την αυτοδιάθεση των Παλαιστινίων.

«Πρέπει να βάλουμε τέλος στη σφαγή στη Γάζα και να δείξουμε σύνεση. Η Γάζα πρέπει να κυβερνηθεί από τους ίδιους τους Παλαιστίνιους», τόνισε ο Τούρκος υπουργός, υπογραμμίζοντας την ανάγκη δημιουργίας μηχανισμών που θα επιτρέψουν στους Παλαιστίνιους να εγγυηθούν οι ίδιοι την ασφάλεια και τη διοίκηση της περιοχής.

Σύμφωνα με πηγές του τουρκικού ΥΠΕΞ, ο Φιντάν αναμένεται να ζητήσει σήμερα την ενίσχυση της ανθρωπιστικής βοήθειας και την εγκαθίδρυση σταθερών δομών διακυβέρνησης στη Γάζα, μακριά από εξωτερικές επιρροές. Παράλληλα, θα επιμείνει στην ανάγκη να αποφευχθούν κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επανέναρξη των εχθροπραξιών, κατηγορώντας το Ισραήλ ότι «αναζητά προσχήματα» για να σπάσει την εκεχειρία.

Η αντίδραση του Ισραήλ και η δυσπιστία της κυβέρνησης Νετανιάχου

Οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας δεν αντιμετωπίζονται θετικά από το Ισραήλ. Η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου εκφράζει έντονη δυσπιστία απέναντι στις τουρκικές προθέσεις, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα διατηρεί «υπερβολικά στενούς δεσμούς» με τη Χαμάς και δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερος παράγοντας στη μεταπολεμική διαχείριση της Γάζας.

Ανώτατα στελέχη της ισραηλινής κυβέρνησης έχουν ήδη απορρίψει το ενδεχόμενο συμμετοχής της Τουρκίας στην προβλεπόμενη διεθνή δύναμη «σταθεροποίησης», η οποία, σύμφωνα με το σχέδιο Τραμπ, θα αναπτυχθεί στη Γάζα καθώς θα αποσύρεται σταδιακά ο ισραηλινός στρατός. Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, Γεδεών Σάαρ, ξεκαθάρισε μάλιστα πως μόνο «αμερόληπτες» χώρες θα μπορούν να ενταχθούν στη δύναμη αυτή — αποκλείοντας ουσιαστικά την Τουρκία από οποιονδήποτε ρόλο στο μεταπολεμικό πλαίσιο.

Η δυσπιστία αυτή αποτυπώθηκε και σε πιο πρακτικό επίπεδο: μια ομάδα Τούρκων διασωστών που είχε αποσταλεί για να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις εντοπισμού θυμάτων, ανάμεσά τους και Ισραηλινοί όμηροι, εξακολουθούσε μέχρι τα τέλη της περασμένης εβδομάδας να περιμένει την άδεια των ισραηλινών αρχών για να εισέλθει στη Λωρίδα της Γάζας.

Η σύνοδος ως δοκιμασία ισορροπιών

Η σημερινή σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη θεωρείται κρίσιμη, όχι μόνο για την αναζήτηση μιας ενιαίας μουσουλμανικής στάσης απέναντι στη Γάζα, αλλά και ως δοκιμασία για τις ίδιες τις περιφερειακές ισορροπίες. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως μεσολαβητής, επιχειρώντας να γεφυρώσει τις θέσεις των αραβικών κρατών με εκείνες των Δυτικών δυνάμεων — και ταυτόχρονα να ασκήσει επιρροή επί της Ουάσιγκτον, του πιο αφοσιωμένου συμμάχου του Ισραήλ.

Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν βαθιές: ενώ ορισμένες χώρες, όπως το Κατάρ και η Ιορδανία, τάσσονται υπέρ μιας μεταβατικής διοίκησης υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, άλλες — μεταξύ των οποίων και η Τουρκία — θεωρούν πως η μόνη βιώσιμη λύση είναι η ανάθεση της διακυβέρνησης στους ίδιους τους Παλαιστινίους, χωρίς εξωτερικούς επιτηρητές.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Κωνσταντινούπολη μετατρέπεται σήμερα σε κέντρο μιας πυκνής διπλωματικής κινητικότητας, με την Άγκυρα να προσπαθεί να χαράξει μια νέα πορεία για το παλαιστινιακό ζήτημα, ανάμεσα στην επιθυμία για ειρήνη και τις σκιές της καχυποψίας που ρίχνει επάνω της η ισραηλινή ηγεσία.

• Λωρίδα της Γάζας
• Του​ρκία
• Χακάν Φιντάν