Τουρκική εισβολή στην Κύπρο: Ο Αραβοϊσραηλινός πόλεμος, η εμπλοκή της Ρωσίας, η αστάθεια του ΝΑΤΟ στην περιοχή και ο «κόκκινος» Μακάριος

Η Τουρκία άρχισε να ανακινεί το θέμα της Κύπρου για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Ωστόσο, το ζήτημα της Κύπρου συνδέθηκε στενότερα με τις περιφερειακές αναταράξεις και τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες, συμπεριλαμβανομένων του Αραβοϊσραηλινού πολέμου, της εμπλοκής της Ρωσίας και της αστάθειας στο ΝΑΤΟ στην περιοχή.

Η Αρχική ανακίνηση του Κυπριακού ζητήματος από την Τουρκία

1950-1954: Πρώτες Αντιδράσεις και Δηλώσεις

Η Τουρκία άρχισε να εκφράζει ανησυχίες για την Κύπρο το 1950 με την παρότρυνση των Βρετανών, όταν ο Ελληνικός πληθυσμός του νησιού διεξήγαγε δημοψήφισμα που έδειξε την επιθυμία για ένωση με την Ελλάδα. Αν και το δημοψήφισμα ήταν μη επίσημο, έδειξε τις φιλοδοξίες των Ελληνοκυπρίων και προκάλεσε ανησυχία στην Τουρκία.

Το 1954, η Τουρκία αντέδρασε επισήμως στις ελληνοκυπριακές προσπάθειες για ένωση, δηλώνοντας ότι είχε συμφέροντα στην Κύπρο. Η δήλωση αυτή έγινε κατά τη διάρκεια της Συζήτησης για την Κύπρο στα Ηνωμένα Έθνη, όπου η Τουρκία εξέφρασε για πρώτη φορά τις ανησυχίες της διεθνώς.

1955: Διάσκεψη του Λονδίνου

Στη Διάσκεψη του Λονδίνου το 1955, η Τουρκία προώθησε την ιδέα της διχοτόμησης του νησιού, υποστηρίζοντας ότι η Κύπρος δεν μπορούσε να ενωθεί με την Ελλάδα χωρίς να λάβει υπόψη τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των Τουρκοκυπρίων. Η βρετανική κυβέρνηση στήριξε την τουρκική θέση, ενισχύοντας έτσι την τουρκική επιρροή στο νησί.

Σύνδεση με περιφερειακές αναταράξεις και διεθνείς Εξελίξεις – Αραβοϊσραηλινός πόλεμος και ψυχροπολεμικό πλαίσιο

Ο Αραβοϊσραηλινός πόλεμος του 1948 και η συνεχής ένταση στη Μέση Ανατολή δημιούργησαν ένα ασταθές περιβάλλον, όπου η Κύπρος απέκτησε αυξημένη στρατηγική σημασία. Η Κύπρος ήταν κοντά στις περιοχές συγκρούσεων και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση επιχειρήσεων από τις δυτικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.

Εμπλοκή της Ρωσίας και Ψυχρός Πόλεμος

Η εμπλοκή της Ρωσίας στην Ανατολική Μεσόγειο ενίσχυσε τη στρατηγική σημασία της Κύπρου για το ΝΑΤΟ. Η Σοβιετική Ένωση υποστήριζε τα αραβικά κράτη κατά του Ισραήλ και αναζητούσε συμμάχους στην περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος έγινε κρίσιμη για την επιτήρηση και την αντιμετώπιση της σοβιετικής επιρροής.

Κομβικής σημασίας για τις εξελίξεις ήταν το γεγονός πως υπήρξε μια διακριτή και πολυεπίπεδη συνεννόηση του Μακαρίου με την ΕΣΣΔ, τις υπόλοιπες ανατολικές χώρες, καθώς και με αδέσμευτα κράτη που συμμετείχαν στο ευρύτερο αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο της εποχής.

Ο Μακάριος, έκανε το μοιραίο πολιτικό λάθος, προκειμένου να αμφισβητήσει τη δυτική κηδεμονία, η οποία εκφραζόταν κυρίως με το Σύνταγμα της Ζυρίχης, και με στόχο ακριβώς να αχρηστεύσει το δικοινοτικό πλαίσιο αυτού του Συντάγματος, ζήτησε και πήρε στρατιωτική αλλά και πολιτική υποστήριξη από το ανατολικό μπλοκ, προκαλώντας τις αντιδράσεις, αλλά και τα εναλλακτικά σχέδια των Αγγλοαμερικανών που έβαλαν ως βασικό του αντίπαλο την Τουρκία.

Αστάθεια στο ΝΑΤΟ και ελληνοτουρκικές σχέσεις

Οι εντάσεις στο ΝΑΤΟ μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, δύο σημαντικών συμμάχων του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο, απειλούσαν την συνοχή της Συμμαχίας. Η Κύπρος αποτέλεσε σημείο τριβής μεταξύ των δύο χωρών, με την Τουρκία να προωθεί την ιδέα της διχοτόμησης ως λύση για την εξασφάλιση των συμφερόντων της στην περιοχή.

Η ανακίνηση του Κυπριακού από την Τουρκία συνδέθηκε στενά με τις περιφερειακές και διεθνείς αναταράξεις της εποχής. Η στρατηγική σημασία της Κύπρου, σε συνδυασμό με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή, την εμπλοκή της Ρωσίας και τις εντάσεις στο ΝΑΤΟ, ενίσχυσαν την τουρκική θέση και επηρέασαν τις εξελίξεις στο νησί.

Οι Βρετανοί, επιδιώκοντας να διατηρήσουν τον έλεγχο και να αποτρέψουν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, εκμεταλλεύτηκαν αυτές τις δυναμικές, ενθαρρύνοντας την τουρκική εμπλοκή και ενισχύοντας τις διαιρέσεις μεταξύ των κοινοτήτων του νησιού.

Διαβάστε επίσης

Μαύρη επέτειος της εισβολής στην Κύπρο: Αναλύοντας τα ιστορικά λάθη και τις εξωτερικές επιρροές

 

 

• Αρχιεπίσκοπος Μακάριος
• Κύπρος