Δημοσίευση: ’
Τσουνάμι στην Ευρώπη: Ο κίνδυνος δεν είναι πια θεωρητικός – Τι δείχνουν οι μελέτες για Ατλαντικό και Ελλάδα
Η λέξη «τσουνάμι» παραπέμπει συνήθως στον Ειρηνικό και στον Ινδικό Ωκεανό.
- Η UNESCO προειδοποιεί για 100% πιθανότητα τσουνάμι στη Μεσόγειο μέσα στα επόμενα 30-50 χρόνια.
- Η Ελλάδα, λόγω του Ελληνικού Τόξου, είναι σε υψηλό κίνδυνο από τσουνάμι, με πιθανές διαταραχές έως 6,6 μέτρα.
- Η ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών αυξάνει την ευαλωτότητα του πληθυσμού σε τσουνάμι.
- Η Ευρώπη προετοιμάζεται με συστήματα προειδοποίησης και ασκήσεις ετοιμότητας για τσουνάμι.
- Οι συνέπειες ενός τσουνάμι μπορεί να διαφέρουν δραματικά ανά περιοχή, ανάλογα με τη μορφολογία του βυθού και της ακτής.
Η λέξη «τσουνάμι» παραπέμπει συνήθως στον Ειρηνικό και στον Ινδικό Ωκεανό. Ωστόσο, οι τελευταίες επιστημονικές μελέτες και οι ασκήσεις ετοιμότητας των ευρωπαϊκών αρχών αποτυπώνουν μια διαφορετική πραγματικότητα: ο κίνδυνος υπάρχει και στην Ευρώπη, τόσο στα παράλια του Ατλαντικού όσο και – ακόμη περισσότερο – στη Μεσόγειο.
Η UNESCO είναι κατηγορηματική: σύμφωνα με το πρόγραμμα προειδοποίησης για τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό και τη Μεσόγειο, υπάρχει 100% πιθανότητα να εκδηλωθεί στη Μεσόγειο τσουνάμι ύψους τουλάχιστον ενός μέτρου μέσα στα επόμενα 30 έως 50 χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε πού ή πότε θα συμβεί, ούτε ότι ένα τέτοιο κύμα θα είναι παντού καταστροφικό. Σημαίνει όμως ότι το φαινόμενο αντιμετωπίζεται πλέον ως πραγματικός φυσικός κίνδυνος για τις ευρωπαϊκές ακτές.
Και το παρελθόν έχει ήδη δείξει τι μπορεί να συμβεί.
Το 1755 που στοιχειώνει ακόμη τον Ατλαντικό
Την 1η Νοεμβρίου 1755, ο μεγάλος σεισμός της Λισαβόνας προκάλεσε ένα από τα ισχυρότερα τσουνάμι που έχουν καταγραφεί στην ευρωπαϊκή ιστορία.
Τα κύματα έπληξαν βίαια την Πορτογαλία, τη νότια Ισπανία και το βόρειο Μαρόκο, ενώ καταγράφηκαν σε ολόκληρο σχεδόν τον Βόρειο Ατλαντικό, από την Κορνουάλη της Βρετανίας έως τις ακτές της βόρειας Αφρικής και ακόμη μακρύτερα.
Το γεγονός δεν αντιμετωπίζεται ως ένα απλό ιστορικό παράδοξο. Τον Μάρτιο του 2026, η UNESCO συμπεριέλαβε σε μεγάλη διεθνή άσκηση ετοιμότητας σενάριο επανάληψης ενός τσουνάμι τύπου Λισαβόνας 1755, με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών συστημάτων πολιτικής προστασίας.
Με άλλα λόγια, οι αρχές προετοιμάζονται για ένα ενδεχόμενο που θεωρείται χαμηλής συχνότητας, αλλά δυνητικά εξαιρετικά υψηλών επιπτώσεων.
Ποιες ευρωπαϊκές ακτές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή
Οι περιοχές με τη μεγαλύτερη έκθεση σε ένα ισχυρό τσουνάμι προερχόμενο από τον βορειοανατολικό Ατλαντικό είναι οι ακτές της Πορτογαλίας και της δυτικής Ισπανίας, μαζί με το Μαρόκο.
Μελέτες μοντελοποίησης έχουν δείξει ότι, ανάλογα με την πηγή και το μέγεθος του συμβάντος, η ενέργεια ενός τσουνάμι μπορεί να φτάσει επίσης στη γαλλική ακτή του Ατλαντικού, στη νότια Ιρλανδία και στη νότια Βρετανία.
Η περίπτωση της Λισαβόνας είναι χαρακτηριστική. Προσομοιώσεις ενός σημερινού σεισμού αντίστοιχου με εκείνον του 1755 δείχνουν ότι τμήματα του κέντρου της πορτογαλικής πρωτεύουσας και της εκβολής του Τάγου θα μπορούσαν να δεχθούν θαλάσσια πλημμύρα βάθους μεγαλύτερου του ενός μέτρου.
Η έκθεση σήμερα είναι μάλιστα διαφορετική από εκείνη του 18ου αιώνα: οι παράκτιες ζώνες είναι πολύ πυκνότερα κατοικημένες, φιλοξενούν λιμάνια, αεροδρόμια, τουριστικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές.
Και η Μεσόγειος;
Εδώ ο κίνδυνος γίνεται ακόμη πιο άμεσος.
Η Μεσόγειος είναι πολύ πιο σεισμικά ενεργή από τον βορειοανατολικό Ατλαντικό, ιδιαίτερα στην ανατολική της πλευρά. Η σύγκλιση της αφρικανικής με την ευρασιατική πλάκα, οι ενεργές ζώνες υποβύθισης και η ηφαιστειακή δραστηριότητα δημιουργούν πολλαπλές πιθανές πηγές τσουνάμι.
Περισσότερο από το 80% των τσουνάμι στην ευρύτερη περιοχή προκαλούνται από υποθαλάσσιους σεισμούς, αλλά κύματα μπορούν να δημιουργηθούν επίσης από κατολισθήσεις και ηφαιστειακές εκρήξεις.
Και στο κέντρο αυτής της γεωλογικής ζώνης βρίσκεται η Ελλάδα.
Ελληνικό Τόξο: Σενάρια με κύματα έως 6,6 μέτρα
Νέα επιστημονική εργασία που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 στο Geophysical Journal Internationalεξέτασε πέντε υποθετικά σενάρια πολύ μεγάλων σεισμών, μεγέθους 8 έως 9 Ρίχτερ, κατά μήκος του Ελληνικού Τόξου.
Οι ερευνητές δεν προβλέπουν ότι ένας τέτοιος σεισμός πρόκειται να συμβεί σύντομα. Προσομοιώνουν, όμως, τι θα μπορούσε να ακολουθήσει εάν συνέβαινε.
Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.
Στο δυσμενέστερο από τα σενάρια, οι μέγιστες διαταραχές της επιφάνειας της θάλασσας έφτασαν έως τα 6,6 μέτρα νοτιοδυτικά της Κρήτης, ενώ ιδιαίτερα εκτεθειμένες εμφανίζονται η Κρήτη, η Ρόδος, το νότιο Αιγαίο και οι ακτές της Λιβύης και της Αιγύπτου.
Στις προσομοιώσεις, μέσα στο πρώτο μισάωρο το κύμα έχει ήδη εξαπλωθεί σε μεγάλο τμήμα του νοτίου Αιγαίου και φτάνει προς τις ακτές της βόρειας Αφρικής. Αργότερα η ενέργειά του διαδίδεται προς τη νότια Ιταλία και την ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τα μεσογειακά τσουνάμι ιδιαίτερα επικίνδυνα: οι αποστάσεις είναι μικρές και ο διαθέσιμος χρόνος αντίδρασης μπορεί να είναι περιορισμένος.
Κρήτη, Δωδεκάνησα και νότιο Αιγαίο στην πιο ευαίσθητη ζώνη
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται επομένως στο περιθώριο αυτού του κινδύνου.
Το Ελληνικό Τόξο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες σεισμικές ζώνες ολόκληρης της Μεσογείου και έχει προκαλέσει στο παρελθόν μεγάλα τσουνάμι.
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί ο καταστροφικός σεισμός της Κρήτης το 365 μ.Χ., ο οποίος προκάλεσε τσουνάμι που έπληξε μεγάλο τμήμα της ανατολικής Μεσογείου και έφτασε μέχρι τις ακτές της βόρειας Αφρικής. Γεωλογικά ίχνη του γεγονότος έχουν εντοπιστεί ακόμη και στην Τυνησία και την ανατολική Σικελία.
Πρόσφατες μελέτες εκτιμούν ότι από ένα μεγάλο γεγονός στο Ελληνικό Τόξο ιδιαίτερη έκθεση θα μπορούσαν να έχουν επίσης η Αίγυπτος και ειδικά το Δέλτα του Νείλου και η Αλεξάνδρεια, με χρόνους άφιξης κυμάτων της τάξης της μίας έως δύο ωρών ανάλογα με την πηγή.
Γιατί ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος ακόμη και χωρίς περισσότερα τσουνάμι
Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που αλλάζει την εξίσωση: η ίδια η ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών.
Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν πλέον σε χαμηλού υψομέτρου ακτές, ενώ τεράστιες τουριστικές ζώνες γεμίζουν κάθε καλοκαίρι με πληθυσμό που συχνά δεν γνωρίζει ούτε τις οδούς διαφυγής ούτε τα φυσικά προειδοποιητικά σημάδια ενός τσουνάμι.
Στην Ελλάδα περίπου το 85% του πληθυσμού – περισσότεροι από 8,8 εκατομμύρια άνθρωποι σύμφωνα με την UNESCO – καταγράφεται ως παράκτιος πληθυσμός.
Έτσι, ακόμη κι αν η πιθανότητα ενός ακραίου γεγονότος παραμένει μικρή σε μία δεδομένη χρονιά, οι δυνητικές συνέπειες μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι στο παρελθόν.
Η Ευρώπη αρχίζει να προετοιμάζεται
Η μεταβολή στη στάση των αρχών είναι ήδη ορατή.
Η UNESCO έχει δημιουργήσει ενιαίο σύστημα προειδοποίησης για 40 χώρες του Βορειοανατολικού Ατλαντικού, της Μεσογείου και των συνδεδεμένων θαλασσών, με κέντρα προειδοποίησης μεταξύ άλλων στην Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία και την Τουρκία.
Το Κάντιθ στην Ισπανία αναγνωρίστηκε το καλοκαίρι του 2026 ως «Tsunami Ready», ενώ αντίστοιχη πιστοποίηση έχει δοθεί στη Νίκαια και σε άλλες παράκτιες κοινότητες.
Η λογική είναι απλή: το τσουνάμι δεν μπορεί να προβλεφθεί – οι συνέπειές του όμως μπορούν να περιοριστούν.
Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ένα «ευρωπαϊκό 2004»
Οι επιστήμονες δεν υποστηρίζουν ότι επίκειται ένα γιγαντιαίο τσουνάμι αντίστοιχο με εκείνο του Ινδικού Ωκεανού το 2004.
Ούτε κάθε τσουνάμι ενός ή δύο μέτρων μετατρέπεται αυτομάτως σε καταστροφή. Το ύψος του κύματος στην ανοιχτή θάλασσα, η μορφολογία του βυθού, το σχήμα της ακτής, η παλίρροια και το ανάγλυφο της ξηράς μπορούν να αλλάξουν δραματικά τις συνέπειες από περιοχή σε περιοχή.
Αυτό όμως που δείχνουν πλέον τα δεδομένα είναι ότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται έξω από τον χάρτη των τσουνάμι.
Από τη Λισαβόνα και το Κάντιθ μέχρι την Κρήτη, τη Ρόδο, την Αλεξάνδρεια και τις ακτές της νότιας Ιταλίας, υπάρχουν περιοχές στις οποίες ένα σπάνιο γεωλογικό γεγονός θα μπορούσε να εξελιχθεί μέσα σε λίγα λεπτά ή ώρες σε μεγάλη φυσική καταστροφή.
Και ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή δεν βρίσκεται στις πιθανότητες.
Βρίσκεται στο γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα και οι ευρωπαϊκές αρχές προετοιμάζονται πλέον σαν να γνωρίζουν ότι κάποια στιγμή το κύμα θα έρθει – χωρίς να μπορούν να γνωρίζουν πότε.
ολες οι ειδησεις
- Η Eurovision ανεβαίνει Θεσσαλονίκη: Εκεί θα επιλεγεί η ελληνική συμμετοχή για το 2027
- Νέο ορόσημο για το Perseverance στον Άρη με ρεκόρ διαδρομής και ευρήματα για κατοικησιμότητα
- Λαζόπουλος: Καλή επιλογή ο Σαμαράς – Δεν πέτυχε το rebranding Τσίπρα (Βίντεο)
- Χίλαρι Σουάνκ: «Πώς τολμάς; Είσαι πολύ μεγάλη» – Η κριτική που δέχεται για την εγκυμοσύνη της στα 52
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο Newpost.gr