WSJ: Τελεσίγραφο ΗΠΑ στο Ιράν – Καταστρέψτε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις σας και παραδώστε όλο το εμπλουτισμένο ουράνιο

Χωρίς χειραψίες μπροστά στις κάμερες και χωρίς το πολυπόθητο κοινό ανακοινωθέν έπεσε η αυλαία του τελευταίου γύρου επαφών ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν στη Γενεύη. Η ατμόσφαιρα παρέμεινε βαριά μέχρι αργά το βράδυ, καθώς οι δύο πλευρές δεν κατάφεραν να γεφυρώσουν το χάσμα σε κρίσιμα ζητήματα γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον εντείνει την πίεση σε διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο, διατηρώντας ανοιχτό κάθε ενδεχόμενο.

Οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία, με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας να αποκαλύπτουν ότι οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, έθεσαν ως αδιαπραγμάτευτο όρο την καταστροφή των τριών βασικών πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν — στο Φορντό, στη Νατάνζ και στο Ισφαχάν — καθώς και την παράδοση στις ΗΠΑ όλων των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που απομένουν.

Μόνιμη συμφωνία χωρίς «ρήτρες λήξης»

Αμερικανικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία θα πρέπει να έχει μόνιμο χαρακτήρα, χωρίς χρονικούς περιορισμούς ή «ρήτρες λήξης», όπως εκείνες που περιλάμβανε η συμφωνία της εποχής Ομπάμα. Οι Ρεπουμπλικανοί είχαν επικρίνει τότε έντονα το Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) ως ελλιπές και προσωρινό. Κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία, επαναφέροντας σκληρές κυρώσεις σε βάρος της Τεχεράνης.

Από την ιρανική πλευρά, η πρόταση για μεταφορά των αποθεμάτων ουρανίου εκτός χώρας απορρίφθηκε. Σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης και πηγές που έχουν γνώση των συνομιλιών, η Τεχεράνη διαφωνεί τόσο με τον πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού όσο και με τη διάλυση των πυρηνικών εγκαταστάσεων ή την επιβολή μόνιμων περιορισμών στο πρόγραμμά της.

Παρά το αδιέξοδο, τόσο ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν όσο και ο Ιρανός ΥΠΕΞ Abbas Araghchi έκαναν λόγο για πρόοδο και προανήγγειλαν νέο γύρο επαφών. Οι τεχνικές διαβουλεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν στη Βιέννη την ερχόμενη εβδομάδα, αφήνοντας ανοιχτό το παράθυρο για περαιτέρω διαπραγμάτευση.

Σκληρή ρητορική και στρατιωτικές προειδοποιήσεις

Οι αυστηρές αμερικανικές αξιώσεις διατυπώθηκαν λίγες ημέρες μετά την ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Κογκρέσο, όπου υποστήριξε ότι το Ιράν εξακολουθεί να επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου και την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων ικανών να πλήξουν αμερικανικό έδαφος — ισχυρισμοί που η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση κατάρρευσης των συνομιλιών δεν αποκλείεται στρατιωτική δράση, ενώ η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζεται.

Το Ιράν επιμένει ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί κυριαρχικό του δικαίωμα. Στο τραπέζι των ιδεών έχουν τεθεί εναλλακτικά σενάρια, όπως η μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού από 60% στο 1,5%, η προσωρινή αναστολή για ορισμένα χρόνια ή η δημιουργία αραβοϊρανικού κοινοπρακτικού σχήματος εντός ιρανικού εδάφους. Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές παραμένουν θεωρητικές, ιδίως μετά το σοβαρό πλήγμα που υπέστη το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας στον δωδεκαήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.

Από την πλευρά της, η Ουάσινγκτον επιδιώκει μηδενικό εμπλουτισμό. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας ερευνητικού αντιδραστήρα στην Τεχεράνη για περιορισμένο εμπλουτισμό με σκοπό ιατρικές χρήσεις — μια επιλογή που προκαλεί αντιδράσεις, καθώς προϋποθέτει καύσιμο εμπλουτισμένο στο 20%.

Εσωτερικές αντιδράσεις και πολιτικό κόστος

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ διατυπώνονται ήδη έντονες επιφυλάξεις για οποιαδήποτε συμφωνία που θα επέτρεπε έστω και περιορισμένο εμπλουτισμό. Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες προειδοποιούν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια «ήπια εκδοχή» του JCPOA της περιόδου Ομπάμα. Ο γερουσιαστής Lindsey Graham δήλωσε χαρακτηριστικά ότι εάν εξεταστεί το ενδεχόμενο να επιτραπεί στο Ιράν ακόμη και ελάχιστος εμπλουτισμός «για λόγους προσχημάτων», τότε δεν θα πρέπει να υπάρξει καμία συμφωνία.

Ένα ακόμη αγκάθι αποτελεί το ζήτημα των κυρώσεων. Οι ΗΠΑ φέρονται διατεθειμένες να προσφέρουν περιορισμένη και σταδιακή ελάφρυνση, ενώ η Τεχεράνη ζητά ουσιαστική άρση των περιορισμών ώστε να ανακουφιστεί η πιεσμένη οικονομία της, η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο μαζικών διαδηλώσεων το προηγούμενο διάστημα. Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, επιμένει σε μακρά περίοδο συμμόρφωσης πριν εξετάσει περαιτέρω μέτρα χαλάρωσης.

Στο επίκεντρο η αποτροπή πυρηνικού όπλου

Παρότι οι ΗΠΑ θα επιθυμούσαν να ενταχθούν στη συμφωνία και ζητήματα όπως το βαλλιστικό πρόγραμμα ή η υποστήριξη ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή, οι συνομιλίες στη Γενεύη επικεντρώθηκαν πρωτίστως στην αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.

Ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio δήλωσε ότι δεν θα προβεί σε εκτιμήσεις για το πόσο κοντά βρίσκεται η Τεχεράνη σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, σημειώνοντας όμως πως η επιδίωξη ανάπτυξης διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων και η άρνηση της ιρανικής πλευράς να συζητήσει το θέμα συνιστούν «πολύ, πολύ μεγάλο πρόβλημα».

Παρά το προσωρινό αδιέξοδο, και οι δύο πλευρές δείχνουν να κρατούν ανοιχτό το κανάλι επικοινωνίας. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η διπλωματία μπορεί να προλάβει την κλιμάκωση — ή αν οι επόμενες εβδομάδες θα φέρουν την περιοχή ένα βήμα πιο κοντά σε μια νέα κρίση.

• εμπλουτισμός ουρανίου
• ΗΠΑ
• Ιράν
• ουράνιο