Αν η Ουκρανία μας δίδαξε τι σημαίνει «εισβολή και κυριαρχία», η Βενεζουέλα θα μας εξετάσει στην πράξη

Οι λέξεις “εισβολή” και “κυριαρχία” έγιναν, από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, το «ηθικό» μας πολιτικό λεξιλόγιο. Η ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία σφράγισε μια εποχή και ανάγκασε τη Δύση –και όχι μόνο– να μιλήσει ξανά με απόλυτους όρους: σύνορα, ανεξαρτησία, απαγόρευση χρήσης βίας, διεθνές δίκαιο. 

Σήμερα, όμως, μια άλλη είδηση έρχεται να μας κόψει στη μέση: ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν «μεγάλης κλίμακας πλήγμα» στη Βενεζουέλα και ότι ο πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο –μαζί με τη σύζυγό του– συνελήφθη και «μεταφέρθηκε αεροπορικώς εκτός χώρας». Το Reuters μεταδίδει επίσης ότι το Καράκας συγκλονίστηκε από εκρήξεις, ότι η κυβέρνηση μιλά για νεκρούς (χωρίς αριθμό) και ότι η αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες δήλωσε πως δεν γνωρίζει πού βρίσκονται ο Μαδούρο και η σύζυγός του, ζητώντας «άμεση απόδειξη ζωής». 

Και κάπου εδώ ξεκινά το πραγματικό θέμα: είμαστε έτοιμοι να κρίνουμε με το ίδιο μέτρο;

Τι ξέρουμε μέχρι στιγμής για τη Βενεζουέλα

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η επιχείρηση έγινε «σε συνεργασία με τις αμερικανικές αρχές επιβολής νόμου» και ότι θα δώσει περισσότερες λεπτομέρειες σε συνέντευξη Τύπου στο Mar-a-Lago. Αμερικανός αξιωματούχος φέρεται να είπε πως ο Μαδούρο συνελήφθη από επίλεκτες ειδικές δυνάμεις. 

Τέλος εποχής για τη Βενεζουέλα: O Τραμπ ανακοίνωσε τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του

Το πλαίσιο δεν είναι άγνωστο: οι ΗΠΑ κατηγορούν εδώ και χρόνια τον Μαδούρο για σχέσεις με ναρκωτικά και έχουν αυξήσει την αμοιβή για πληροφορίες που θα οδηγούσαν σε σύλληψη/καταδίκη του έως και 50 εκατ. δολάρια. 

Αλλά υπάρχει κι ένας δεύτερος, κυνικά προφανής άξονας: πετρέλαιο. Η Βενεζουέλα διαθέτει από τα μεγαλύτερα (και, σε ορισμένες καταγραφές, τα μεγαλύτερα) αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Και η ίδια η κυβέρνηση Μαδούρο, πάντα στο αφήγημά της, κατηγορεί την Ουάσιγκτον για “αρπαγή” πόρων. 

Γιατί η σύγκριση με την Ουκρανία “καίει”

Η Ουκρανία είναι μια χώρα γειτονική της Ρωσίας, με ιστορικούς δεσμούς με τη σοβιετική περίοδο, και το Κρεμλίνο επιχείρησε να ντύσει την εισβολή με ιδεολογικά/ιστορικά επιχειρήματα. Όμως ο πυρήνας παραμένει: ένοπλη επίθεση σε κυρίαρχο κράτος. 

Η Βενεζουέλα, αντίθετα, είναι μια χώρα της Λατινικής Αμερικής – μακριά από οποιαδήποτε κλασική “ζώνη πολέμου” για το αμερικανικό κοινό. Και, ακριβώς γι’ αυτό, μια αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στο έδαφός της (με στόχο τη σύλληψη του προέδρου της) γκρεμίζει την ψευδαίσθηση ότι ο σεβασμός της κυριαρχίας είναι αξία “μόνο όταν το κάνει ο αντίπαλος”.

Στην Ουκρανία, η διεθνής κοινότητα βρήκε γρήγορα μια κοινή γλώσσα: η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καταδίκασε τη ρωσική επίθεση και ζήτησε από τη Μόσχα να αποσύρει τις δυνάμεις της, με 141 ψήφους υπέρ. 

Στη Βενεζουέλα, το ερώτημα είναι: θα υπάρξει ανάλογη ηθική καθαρότητα ή θα δούμε το γνωστό αντανακλαστικό: “ναι, αλλά…”;

Το “τεστ” του Διεθνούς Δικαίου

Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ απαγορεύει τη χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας ενός κράτους, με βασική εξαίρεση τη νόμιμη άμυνα σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης. 

Εδώ βρίσκεται η καρδιά της αντιπαραβολής:

• Η Ρωσία παρουσίασε την εισβολή ως “αναγκαία” για λόγους ασφάλειας, αλλά η διεθνής καταδίκη ήταν συντριπτική. 
• Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με όσα προβάλλουν, πατούν σε αφήγημα “narco-state” και “επιβολής νόμου” – όμως το να συλλαμβάνεις αρχηγό κράτους με στρατιωτικό πλήγμα στο έδαφος άλλης χώρας είναι η πιο ωμή μορφή μονομερούς ισχύος. 

Χάος στη Βενεζουέλα: Ο Τραμπ διέταξε αεροπορικές επιδρομές – Ισχυρές εκρήξεις και μαχητικά αεροσκάφη πάνω από το Καράκας (Βίντεο)

Και εδώ μπαίνει και μια ειρωνεία που δεν γίνεται να αγνοηθεί: η ίδια περίοδος που ο Τραμπ εμφανίζεται ως άνθρωπος που “θέλει να κλείσει πολέμους” και έχει δεχτεί/επιδιώξει υψηλού συμβολισμού ειρηνευτικές αναγνωρίσεις (έχουν υπάρξει δημόσιες υποψηφιότητες/προτάσεις για Νόμπελ) συμπίπτει με μια κίνηση που –αν επιβεβαιωθεί πλήρως– θα καταγραφεί ως άμεση στρατιωτική επέμβαση σε κυρίαρχο κράτος. 

Ομοιότητες και διαφορές …για να μην κρυβόμαστε

Ομοιότητες

• Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε χρήση στρατιωτικής ισχύος σε έδαφος άλλης χώρας. 
• Και στις δύο περιπτώσεις το αφήγημα “δικαιολόγησης” πατά σε έναν συνδυασμό ασφάλειας/νομιμότητας/απονομιμοποίησης της άλλης πλευράς.

Διαφορές

• Η Ουκρανία ζει έναν πόλεμο φθοράς σχεδόν τέσσερα χρόνια, με συνεχιζόμενα πλήγματα και εκατέρωθεν κατηγορίες για επιθέσεις σε αμάχους. 
• Στη Βενεζουέλα, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, μιλάμε για επιχείρηση που “στοχεύει” την ηγεσία (σύλληψη Μαδούρο) — κάτι που, όμως, δεν την κάνει αυτομάτως νόμιμη ή ηθικά αποδεκτή.

Η ερώτηση που μας “καίει”

Αν καταδικάζουμε –σωστά– τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ως παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους, τότε τι κάνουμε όταν ο παραβάτης δεν είναι “ο άλλος”, αλλά “ο δικός μας”;

Θα πούμε ότι “είναι διαφορετικό” επειδή ο Μαδούρο κατηγορείται για ναρκωτικά; Θα το δεχτούμε επειδή η Βενεζουέλα έχει πετρέλαιο και η γεωπολιτική πάντα ψάχνει δικαιολογίες; Ή θα κάνουμε αυτό που σπανίζει: θα κρατήσουμε μία σταθερή αρχή — ότι η κυριαρχία δεν είναι προνόμιο των συμπαθών και των χρήσιμων, αλλά δικαίωμα όλων των κρατών, ακόμη κι όταν κυβερνώνται από ηγεσίες που απεχθανόμαστε;

Γιατί αν δεν το κάνουμε, τότε το μήνυμα προς τον κόσμο είναι απλό και κυνικό: το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι κανόνας — είναι εργαλείο. Κι αυτό, στο τέλος, δεν χτυπά τη Βενεζουέλα ή την Ουκρανία. Χτυπά εμάς: την αξιοπιστία μας, τις “αρχές” μας και την ικανότητά μας να μιλάμε για δικαιοσύνη χωρίς να μας γελά η Ιστορία.

• Βενεζουέλα
• εισβολή
• επίθεση
• ΗΠΑ
• Νικολάς Μαδούρο
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ουκρανία
• Ρωσία