Απειλές, σχέδια ανατροπής και όρια της στρατιωτικής ισχύος: Από τον Λαριτζανί και τον Νετανιάχου μέχρι την απόρρητη αμερικανική έκθεση για το καθεστώς της Τεχεράνης

Σε τροχιά νέας ρητορικής αλλά και στρατιωτικής κλιμάκωσης κινούνται Ιράν και Ισραήλ, με τις δημόσιες παρεμβάσεις κορυφαίων αξιωματούχων να επιβεβαιώνουν ότι το βασικό μέτωπο όχι μόνο παραμένει ανοικτό, αλλά βαίνει προς ακόμη πιο επικίνδυνη φάση. Από τη μία πλευρά, ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη θα κάνει «τους σιωνιστές και τους Αμερικανούς» να μετανιώσουν. Από την άλλη, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου διαμηνύει ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί «αδιάκοπα και χωρίς συμβιβασμούς», κάνοντας λόγο για οργανωμένο σχέδιο με «πολλές εκπλήξεις».

Ο Λαριτζανί, σε μήνυμά του, ανέφερε ότι όλοι οι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας —οι ένοπλες δυνάμεις, οι Φρουροί της Επανάστασης, οι πολιτικοί και δικαστικοί μηχανισμοί αλλά και η ίδια η κοινωνία— είναι ευθυγραμμισμένοι στην επιβολή «θανατηφόρων πληγμάτων» στον εχθρό. Παράλληλα, απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση προς τις χώρες της περιοχής, καλώντας τις να μην συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλκαι να αποφύγουν κάθε εμπλοκή με τους «ορκισμένους εχθρούς του Ισλάμ». Το μήνυμα αυτό συνδέεται άμεσα με τη δημόσια θέση της Τεχεράνης ότι οποιαδήποτε χώρα επιτρέψει τη χρήση του εδάφους, του εναέριου χώρου ή των βάσεών της για επιχειρήσεις κατά του Ιράν ενδέχεται να θεωρηθεί νόμιμος στόχος αντιποίνων.

Στον αντίποδα, ο Νετανιάχου ξεκαθάρισε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ότι το Ισραήλ δεν εξετάζει καμία αναστολή των επιχειρήσεων. Αντιθέτως, παρουσίασε τη σύγκρουση ως μια στρατηγική αναμέτρηση με στόχο την αποσταθεροποίηση του καθεστώτος και τη δημιουργία προϋποθέσεων για αλλαγή στο εσωτερικό του Ιράν. Απευθυνόμενος ειδικά στα μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, προειδοποίησε ότι βρίσκονται και αυτά «στο στόχαστρο», αφήνοντας πάντως ανοιχτό ένα θεωρητικό παράθυρο προστασίας για όσους καταθέσουν τα όπλα.

Απόρρητη έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών: Ακόμη και μεγάλη επίθεση των ΗΠΑ δύσκολα θα ανατρέψει το καθεστώς του Ιράν

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι πίσω από αυτή τη σκληρή δημόσια ρητορική αναδύεται μια πολύ πιο σύνθετη αμερικανική αποτίμηση για το τι πραγματικά μπορεί να πετύχει η στρατιωτική ισχύς απέναντι στο ιρανικό καθεστώς. Σύμφωνα με απόρρητη αξιολόγηση του National Intelligence Council (NIC), την οποία αποκάλυψε η Washington Post, ακόμη και μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών δύσκολα θα οδηγούσε στην ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Η έκθεση, που ολοκληρώθηκε περίπου μία εβδομάδα πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, εξετάζει σενάρια διαδοχής είτε μετά από στοχευμένα πλήγματα στην κορυφή της εξουσίας είτε μετά από ευρύτερη επίθεση στους πολιτικούς και θεσμικούς μηχανισμούς του κράτους. Το βασικό της συμπέρασμα είναι ότι το θρησκευτικό και στρατιωτικό κατεστημένο του Ιράν διαθέτει επαρκείς μηχανισμούς συνέχειας, ώστε να αποτρέψει την κατάρρευση του συστήματος ακόμα και σε περίπτωση σοβαρών απωλειών στην ηγεσία.

Τεχεράνη: Κάτοικοι αναφέρουν πως ο μεγαλύτερος φόβος τους δεν είναι οι βόμβες, αλλά η επιβίωση του καθεστώτος

Σύμφωνα με την ίδια αξιολόγηση, ακόμη και η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ δεν θεωρείται από μόνη της αρκετή για να ρίξει το καθεστώς. Η διαδοχή προβλέπεται να κινηθεί μέσα από τις υφιστάμενες θεσμικές διαδικασίες, με καθοριστικό ρόλο της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων και ισχυρή επιρροή των IRGC. Την ίδια στιγμή, η πιθανότητα να αναλάβει την εξουσία η κατακερματισμένη ιρανική αντιπολίτευση χαρακτηρίζεται «απίθανη».

Η αμερικανική αυτή εκτίμηση δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι επιδιώκει να «εκκαθαρίσει» τη δομή εξουσίας της Τεχεράνης και να έχει ρόλο στην επιλογή της επόμενης ηγεσίας. Όμως οι ίδιες οι αμερικανικές υπηρεσίες φαίνεται να θεωρούν ότι η στρατιωτική πίεση από μόνη της δεν αρκεί για να παραγάγει αλλαγή καθεστώτος.

Το σενάριο της διαδοχής παραμένει θολό. Έχουν ενταθεί οι εικασίες ότι διάδοχος θα μπορούσε να αναδειχθεί ο γιος του ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη απόφαση. Η Washington Post σημειώνει ότι οι Φρουροί της Επανάστασης εμφανίζονται να στηρίζουν την υποψηφιότητά του, αλλά στο εσωτερικό του καθεστώτος υπάρχουν και ισχυρές αντιδράσεις.

Λαριτζανί κατά ΗΠΑ και Ισραήλ: «Θα κάνουμε τους μπάσταρδους να μετανιώσουν» – «Έχουμε πολλές εκπλήξεις για τους Ιρανούς», απαντάει ο Νετανιάχου, «το Ιράν δεν θα πέσει εύκολα», λένε τώρα οι ΗΠΑ

Ειδικοί που επικαλείται το δημοσίευμα ενισχύουν την εικόνα ανθεκτικότητας του ιρανικού συστήματος. Η Suzanne Maloney από το Brookings Institution υπογραμμίζει ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα τεκμηριωμένη αξιολόγηση, ακριβώς επειδή βασίζεται στη βαθιά γνώση των θεσμών και των διαδικασιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αντίστοιχα, η Holly Dagres επισημαίνει ότι τα ανώτερα κλιμάκια του καθεστώτος είναι ιδεολογικά δομημένα γύρω από την αντίσταση στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, άρα δύσκολα θα υπέκυπταν σε ένα σχέδιο που θα εμφανιζόταν ως επιβεβλημένο από την Ουάσινγκτον.

Το συνολικό κάδρο είναι αποκαλυπτικό: από τη μία πλευρά, η Τεχεράνη μιλά τη γλώσσα της τιμωρίας, της αποτροπής και των αντιποίνων· από την άλλη, το Τελ Αβίβ μιλά τη γλώσσα της κλιμάκωσης, της ανατροπής και των επόμενων εκπλήξεων. Όμως στο παρασκήνιο, η ίδια η αμερικανική κοινότητα πληροφοριών φαίνεται να εκτιμά ότι, ακόμη και αν το Ιράν έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα στη δυνατότητά του να προβάλλει ισχύ στο εξωτερικό, εξακολουθεί να διαθέτει επαρκή δύναμη για να κυριαρχήσει στο εσωτερικό του.

Με άλλα λόγια, ο πόλεμος μπορεί να κλιμακώνεται, αλλά το ερώτημα αν μπορεί πράγματι να αλλάξει το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει ανοιχτό — και οι πιο ψύχραιμες εκτιμήσεις δείχνουν ότι αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο παρουσιάζεται δημόσια.

• Αλί Λαριτζανί
• Ιράν
• Ισραήλ
• Μπενιαμίν Νετανιάχου
• Ντόναλντ Τραμπ
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή