Brexit: Πέντε χρόνια μετά – Επιπτώσεις, προκλήσεις και η νέα πραγματικότητα

Στις 31 Ιανουαρίου 2020, η Βρετανία αποχώρησε και επίσημα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, σηματοδοτώντας το τέλος μιας σχέσης σχεδόν πέντε δεκαετιών, με το γνωστό Brexit.

Πέντε χρόνια μετά την ιστορική απόφαση της Βρετανίας να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η συζήτηση για τις επιπτώσεις του Brexit παραμένει έντονη. Από τις οικονομικές συνέπειες μέχρι τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τις αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών, η αποτίμηση της εξόδου αποκαλύπτει μια περίπλοκη πραγματικότητα.

Οικονομικός απολογισμός: Χάθηκαν περισσότερα από όσα κερδήθηκαν;

Η έξοδος από την Ε.Ε. σήμαινε το τέλος της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών, κεφαλαίων και ανθρώπων μεταξύ της Βρετανίας και των 27 ευρωπαϊκών χωρών. Αν και οι υποστηρικτές του Brexit υποστήριζαν πως η χώρα θα ανακτούσε τον έλεγχο της οικονομίας της, τα αποτελέσματα δείχνουν αντίθετη εικόνα.

Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βρετανίας εκτιμά ότι οι εξαγωγές και οι εισαγωγές έχουν μειωθεί κατά 15% σε σχέση με το σενάριο παραμονής στην Ε.Ε., ενώ η παραγωγικότητα έχει μειωθεί κατά 4%. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις πλήττονται ιδιαίτερα, αντιμετωπίζοντας υψηλότερα κόστη, περισσότερη γραφειοκρατία και καθυστερήσεις στις συναλλαγές.

Από την άλλη πλευρά, η Βρετανία έχει συνάψει νέες εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και ο Καναδάς, αλλά οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι αυτές οι συμφωνίες δεν αντισταθμίζουν τις απώλειες από τη ρήξη με την ενιαία αγορά της Ε.Ε.

Το εμπόριο και οι επιπτώσεις της νέας τελωνειακή πολιτικής

Οι εμπορικές σχέσεις με την Ε.Ε. έχουν αλλάξει ριζικά. Η συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας που υπεγράφη το 2020 εξασφαλίζει μηδενικούς δασμούς, αλλά οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι έλεγχοι στα σύνορα έχουν αυξήσει το κόστος των συναλλαγών. Επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την ευρωπαϊκή αγορά δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν, ενώ οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και η βιομηχανία έχουν δεχθεί σημαντικό πλήγμα.

Αύξηση διδάκτρων για ευρωπαίους φοιτητές

Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση έφερε σημαντικές αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, επηρεάζοντας τόσο τη χρηματοδότηση όσο και την κινητικότητα των φοιτητών.

Πριν το Brexit, οι φοιτητές από χώρες της Ε.Ε. είχαν τα ίδια δίδακτρα με τους Βρετανούς (περίπου 9.250 λίρες ετησίως) και μπορούσαν να χρηματοδοτούν τις σπουδές τους μέσω κρατικών δανείων. Από το ακαδημαϊκό έτος 2021-2022, οι φοιτητές από την Ε.Ε. αντιμετωπίζονται πλέον ως διεθνείς φοιτητές, με δίδακτρα που κυμαίνονται από 10.000 έως 38.000 λίρες ετησίως, ανάλογα με το πρόγραμμα σπουδών και το πανεπιστήμιο.

Οι Ευρωπαίοι φοιτητές δεν έχουν πλέον πρόσβαση στα φοιτητικά δάνεια του Ηνωμένου Βασιλείου, γεγονός που καθιστά τη χρηματοδότηση των σπουδών τους πιο δύσκολη. Ωστόσο, κάποια πανεπιστήμια προσφέρουν υποτροφίες ή εκπτώσεις σε Ευρωπαίους φοιτητές, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν τη διεθνή προσέλευση.

Τέλος στη συμμετοχή στο Πρόγραμμα Erasmus+

Το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από το Erasmus+, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών, το οποίο επέτρεπε σε φοιτητές να σπουδάσουν για ένα διάστημα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες χωρίς επιπλέον δίδακτρα.

• Αντί αυτού, η Βρετανία εισήγαγε το Turing Scheme, που παρέχει υποτροφίες για σπουδές και πρακτική άσκηση σε πανεπιστήμια παγκοσμίως.
• Όμως, το πρόγραμμα είναι λιγότερο ευνοϊκό, καθώς δεν επιδοτεί τις φιλοξενούμενες χώρες, καθιστώντας τις ανταλλαγές πιο δύσκολες.

 Απώλεια χρηματοδοτήσεων για έρευνα

Τα βρετανικά πανεπιστήμια είχαν σημαντική χρηματοδότηση από προγράμματα της Ε.Ε. όπως το Horizon 2020, το οποίο ενίσχυε την επιστημονική έρευνα. Παρόλο που η Βρετανία αρχικά αποκλείστηκε από το νέο πρόγραμμα Horizon Europe, το 2023 επανεντάχθηκε σε αυτό, αλλά η διαδικασία χρηματοδότησης έγινε πιο περίπλοκη.

Μετανάστευση: Το παράδοξο του Brexit

Η μετανάστευση αποτέλεσε ένα από τα βασικά επιχειρήματα των υποστηρικτών του Brexit, που πίστευαν ότι η έξοδος από την Ε.Ε. θα οδηγούσε σε μείωση των μεταναστευτικών ροών. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική:

Οι ροές μεταναστών προς τη Βρετανία έχουν αυξηθεί, με περισσότερους εργαζόμενους να καταφθάνουν από χώρες εκτός Ε.Ε. Ταυτόχρονα, η έλλειψη εργατικού δυναμικού σε τομείς όπως η υγεία, η εστίαση και η γεωργία έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην οικονομία.

Πολιτικός διχασμός και ηγετικές αλλαγές

Πέντε χρόνια μετά, το Brexit δεν έχει φέρει τα οφέλη που υπόσχονταν οι υποστηρικτές του. Η οικονομία παρουσιάζει προβλήματα, η μετανάστευση αυξάνεται, ενώ η χώρα παραμένει διχασμένη.

Αν και το ενδεχόμενο επιστροφής στην Ε.Ε. είναι απίθανο στο άμεσο μέλλον, το Λονδίνο καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση του στον παγκόσμιο χάρτη, ισορροπώντας ανάμεσα στην απόσταση από την Ευρώπη και την αβεβαιότητα της υπερατλαντικής του σχέσης με τις ΗΠΑ.

Η Βρετανία βρίσκεται πλέον εκτός Ε.Ε., αλλά η πλήρης αξιολόγηση της απόφασης αυτής θα συνεχίσει να διαμορφώνεται τα επόμενα χρόνια. Ενώ η χώρα προσπαθεί να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες και η συζήτηση για τα οφέλη και τις ζημίες του Brexit συνεχίζεται αμείωτη.

• B​rexit