Cambridge: Η ανάγνωση βιβλίων έχει οφέλη για τον εγκέφαλο, την ψυχική υγεία και την άνοια

Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση συνδέεται με καλύτερες γνωστικές επιδόσεις, ενισχυμένη ψυχική υγεία και μικρότερο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με ανασκόπηση ερευνητών του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Psychological Medicine».

Η ανασκόπηση συγκεντρώνει ευρήματα για τα οφέλη της συστηματικής ανάγνωσης σε παιδιά, εφήβους, ενήλικες και ηλικιωμένους. Παράλληλα, καταγράφει τη συνεχιζόμενη μείωση της αναγνωστικής συνήθειας στις μικρότερες ηλικίες στη Βρετανία.

Στοιχεία από την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβητισμού για το 2024 και το 2025 δείχνουν ότι η συχνότητα με την οποία παιδιά και έφηβοι διαβάζουν μειώνεται και η τάση επιδεινώνεται. Η μεγαλύτερη υποχώρηση εντοπίζεται στα αγόρια ηλικίας 11 έως 16 ετών.

Η ανάγνωση από μικρή ηλικία

Σύμφωνα με προγενέστερη μελέτη σε περισσότερους από 10.000 εφήβους, υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν, είχε συνδέσει την έναρξη της ανάγνωσης σε μικρή ηλικία με οφέλη που εμφανίζονται αργότερα στην ανάπτυξη.

Οι έφηβοι που είχαν αρχίσει νωρίς να διαβάζουν για ψυχαγωγία παρουσίαζαν καλύτερη προσοχή και μνήμη, υψηλότερες σχολικές επιδόσεις και λιγότερες δυσκολίες ψυχικής υγείας. Επίσης, κατέγραφαν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, με περισσότερο ύπνο και περιορισμένο χρόνο μπροστά σε οθόνες.

Οι ερευνητές εξέτασαν και μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου των συμμετεχόντων. Στα παιδιά και στους εφήβους που διάβαζαν για αναψυχή από μικρή ηλικία διαπίστωσαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο του εγκεφάλου, ακόμη και σε περιοχές που συνδέονται με βασικές γνωστικές λειτουργίες.

Τα οφέλη δεν περιορίζονται στον γραμματισμό

Η ανάγνωση ενισχύει άμεσα τις γλωσσικές και γραμματιστικές δεξιότητες, όμως η επίδρασή της φαίνεται ότι μπορεί να επεκτείνεται και σε άλλους τομείς της μάθησης. Μελέτες που περιλαμβάνονται στην ανασκόπηση συνδέουν την αναγνωστική δραστηριότητα και με καλύτερη επίδοση στα μαθηματικά.

Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή τη σχέση στις κοινές γνωστικές διεργασίες που απαιτούν η ανάγνωση και τα μαθηματικά. Σε αυτές περιλαμβάνονται η γλώσσα, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.

Για τους ενήλικες, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η ανάγνωση βιβλίων σχετίζεται με βελτιωμένη ευεξία. Οι μελέτες αναφέρουν χαμηλότερο άγχος, ευκολότερη χαλάρωση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση των άλλων ανθρώπων.

Μελέτη του 2024 έδειξε ότι ακόμη και πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως 20%. Η ίδια έρευνα συνέδεσε την ανάγνωση με καλύτερη συγκέντρωση, ενισχυμένες δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και περιορισμό του αισθήματος μοναξιάς.

Ανάγνωση και κίνδυνος άνοιας

Οι δραστηριότητες αναψυχής που ενεργοποιούν νοητικά τον εγκέφαλο, με την ανάγνωση να έχει κεντρική θέση, έχουν συσχετιστεί με βραδύτερη γνωστική έκπτωση στους ηλικιωμένους και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2006 στο περιοδικό «Neurology» και παρακολούθησε σχεδόν 5.500 ενήλικες ηλικίας 55 ετών και άνω, όσοι συμμετείχαν συχνά σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση εμφάνισαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα γνωστικής εξασθένησης στη διάρκεια πέντε ετών.

Αντίστοιχα, έρευνα στο περιοδικό «JAMA», με 801 συμμετέχοντες ηλικίας 65 ετών, συνέδεσε την ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων με μείωση κατά 33% του κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι συγγραφείς της ανασκόπησης επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων μελετών καταγράφει συσχετίσεις και δεν αποδεικνύει από μόνο του σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Ωστόσο, αναφέρουν ότι υπάρχουν πλέον ενδείξεις για αιτιώδη επίδραση, καθώς παρεμβάσεις που ενθαρρύνουν την ανάγνωση έχουν ακολουθηθεί από δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο.

Αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου

Μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου έχουν συνδέσει την ανάγνωση με μεγαλύτερο όγκο σε συγκεκριμένες περιοχές και με διαφορές στον εγκεφαλικό φλοιό. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μάθηση, τη ρύθμιση του συναισθήματος και τον εκτελεστικό έλεγχο.

Τα ευρήματα περιλαμβάνουν και αυξημένο πάχος του φλοιού σε βασικές περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη γλωσσική επεξεργασία. Η ανασκόπηση καταλήγει ότι η αναγνωστική συνήθεια μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για τη γνωστική υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα οφέλη δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από το είδος ή τον τρόπο της ανάγνωσης. Επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η κοινή αναγνωστική εμπειρία, είτε σε μια λέσχη βιβλίου είτε όταν ένας γονιός διαβάζει μαζί με το παιδί του, ενδέχεται να ενισχύει ακόμη περισσότερο τη θετική επίδραση της δραστηριότητας.

• ανάγνωση βιβλίων
• Κέιμπριτζ
• μελέτη
• οφέλη