Λαγοκέφαλος: 5,33 ευρώ το κιλό για την αλιεία του – Πού ξεκινά το μέτρο και τι αλλάζει για τους αλιείς

Η αλιεία του λαγοκέφαλου μπαίνει σε νέο καθεστώς οικονομικής ενίσχυσης, καθώς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων αποφάσισε να δώσει αμοιβή έως 5,33 ευρώ ανά κιλό για την εξαλίευση του εισβολικού είδους, με πρώτη εφαρμογή σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο. Παράλληλα, ανακοινώθηκαν επιδοτήσεις για το αλιευτικό πετρέλαιο, παρεμβάσεις για τον εκσυγχρονισμό του στόλου, αλλαγές στο πλαίσιο ελέγχων και νέο σχήμα εκπροσώπησης των επαγγελματιών αλιέων. Οι αποφάσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η παρουσία του λαγοκέφαλου έχει καταγραφεί σε ολοένα περισσότερες θαλάσσιες περιοχές της χώρας, με ιδιαίτερη συγκέντρωση στο νότιο και ανατολικό Αιγαίο.

Το μέτρο αφορά ένα είδος που έχει πλέον πάψει να θεωρείται μεμονωμένο φαινόμενο. Ο λαγοκέφαλος έχει εγκατασταθεί σε πολλές ελληνικές θάλασσες, επηρεάζοντας την αλιευτική δραστηριότητα και το θαλάσσιο οικοσύστημα. Η κρατική παρέμβαση επιχειρεί να απαντήσει τόσο στο αυξημένο λειτουργικό κόστος των αλιέων όσο και στην ανάγκη περιορισμού της εξάπλωσης ενός τοξικού ξενικού είδους.

Όπως δήλωσε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, αυτό είναι ένα πρώτο πακέτο μέτρων που θα βοηθήσει τους αλιείς να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν.

Η εφαρμογή, πάντως, δεν ξεκινά σε όλη τη χώρα. Σε πρώτη φάση το μέτρο έχει πιλοτικό χαρακτήρα και περιορίζεται στις θαλάσσιες ζώνες της Κρήτης και του Νοτίου Αιγαίου. Η επιλογή αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από επαγγελματίες άλλων περιφερειών, οι οποίοι ζητούν να επεκταθεί η κρατική αρωγή σε εθνικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια σχετικής ενημερωτικής σύσκεψης, εκπρόσωποι των αλιέων εξέφρασαν διαφωνίες και αποχώρησαν.

Τι αποφάσισε το ΥΠΑΑΤ για τον λαγοκέφαλο και τα καύσιμα

Στο οικονομικό σκέλος, η βασική παρέμβαση είναι η αμοιβή έως 5,33 ευρώ το κιλό για την αλίευση του λαγοκέφαλου. Το υπουργείο παρουσιάζει το ποσό ως ενισχυμένο κατά 52% σε σύγκριση με το αντίστοιχο πρόγραμμα της Κύπρου. Η στόχευση είναι διπλή: να δοθεί κίνητρο για τη συστηματική απομάκρυνση του είδους από τις περιοχές όπου έχει εγκατασταθεί και να προσφερθεί ένα άμεσο αντιστάθμισμα στους επαγγελματίες του κλάδου.

Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η ενίσχυση του αλιευτικού πετρελαίου. Για τον Απρίλιο και τον Μάιο προβλέπεται οικονομική ενίσχυση 0,16 ευρώ ανά λίτρο, ενώ για τον Ιούνιο η επιδότηση διαμορφώνεται στα 0,12 ευρώ ανά λίτρο. Πρόκειται για παρεμβάσεις που συνδέονται άμεσα με το αυξημένο λειτουργικό κόστος των σκαφών, το οποίο αποτελεί σταθερό σημείο πίεσης για την επαγγελματική αλιεία.

Το υπουργείο συνδέει το σύνολο των μέτρων με την προστασία του οικοσυστήματος και με τη βιωσιμότητα του κλάδου. Η εξαλίευση του λαγοκέφαλου αντιμετωπίζεται ως εργαλείο διαχείρισης ενός εισβολικού είδους, ενώ η επιδότηση καυσίμων επιχειρεί να στηρίξει την καθημερινή δραστηριότητα των αλιέων σε μια περίοδο αυξημένων δαπανών.

• Παρουσίαση των 7 μέτρων στήριξης της ελληνικής αλιείας

Οι τρεις άξονες της νέας πολιτικής για την αλιεία

Πέρα από την άμεση οικονομική ενίσχυση, το ΥΠΑΑΤ προωθεί θεσμικές αλλαγές που εντάσσονται στην προσαρμογή στη νέα Κοινή Αλιευτική Πολιτική. Οι παρεμβάσεις αυτές αναπτύσσονται σε τρεις βασικούς άξονες και αφορούν τη χρηματοδότηση, τον στόλο και το ανθρώπινο δυναμικό του κλάδου.

Ο πρώτος άξονας είναι η άρση της απαγόρευσης χρηματοδότησης μηχανών. Το μέτρο περιγράφεται ως παρέμβαση που στοχεύει στον περιορισμό των πάγιων εξόδων και στη βελτίωση της βιωσιμότητας των αλιευτικών σκαφών. Για πολλούς επαγγελματίες, το κόστος συντήρησης και ανανέωσης του εξοπλισμού παραμένει κρίσιμο ζήτημα για τη συνέχιση της δραστηριότητάς τους.

Ο δεύτερος άξονας είναι η αναβάθμιση του στόλου. Το υπουργείο σχεδιάζει αντικατάσταση και εκσυγχρονισμό των αλιευτικών σκαφών, με στόχο μεγαλύτερη ασφάλεια και ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή και στο κόστος των καυσίμων. Η παρέμβαση αυτή συνδέει τις ανάγκες της παραγωγής με τις νέες περιβαλλοντικές και ενεργειακές συνθήκες στις θάλασσες της χώρας.

Ο τρίτος άξονας είναι η ηλικιακή ανανέωση του κλάδου. Προβλέπεται τροποποίηση της εγχώριας νομοθεσίας ώστε να διευκολυνθεί η προσέλκυση νέων επαγγελματιών στην αλιεία. Η γήρανση του κλάδου αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα και η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει θεσμική απάντηση σε αυτό το ζήτημα.

Μητρώο ερασιτεχνών αλιέων και νέο σύστημα ποινών

Στις ανακοινώσεις του υπουργείου περιλαμβάνονται και αλλαγές στο πλαίσιο ελέγχου της αγοράς. Κεντρικό στοιχείο είναι η δημιουργία ειδικού μητρώου για την ερασιτεχνική αλιεία, με υποχρεωτική καταγραφή της παραγωγής. Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην αντιμετώπιση του αθέμιτου ανταγωνισμού και της παράνομης εμπορίας ψαριών, ζητήματα που οι επαγγελματίες του κλάδου θέτουν επίμονα.

Παράλληλα, τροποποιείται το σύστημα κυρώσεων. Η ολική απαγόρευση δραστηριότητας δεν θα επιβάλλεται πλέον άμεσα σε κάθε περίπτωση, αλλά αποκλειστικά σε περιπτώσεις υποτροπής, στη βάση ενός ευρωπαϊκού συστήματος μορίων, του point system. Η αλλαγή αυτή μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο κλιμακώνονται οι ποινές και εναρμονίζει τη διαδικασία με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Ένα ακόμη στοιχείο του νέου σχεδίου είναι η ενίσχυση της θεσμικής εκπροσώπησης των επαγγελματιών αλιέων. Με νέο νομοθετικό σχέδιο προβλέπεται η συμμετοχή τους στο εθνικό Συμβούλιο Αλιείας και σε περιφερειακά όργανα. Η πρόβλεψη αυτή δίνει μεγαλύτερο ρόλο στους ίδιους τους επαγγελματίες στη διαμόρφωση πολιτικών που αφορούν τον κλάδο.

Γιατί ο λαγοκέφαλος απασχολεί πλέον όλη την ελληνική αλιεία

Η συζήτηση για τα μέτρα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την πραγματική έκταση του φαινομένου. Τη ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες αποτυπώνει διαδραστικός χάρτης καταγραφών, ο οποίος παρουσιάζει τη χρονική και γεωγραφική πορεία του τοξικού ξενικού είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από τις πρώτες μεμονωμένες εμφανίσεις του στα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο λαγοκέφαλος έχει πλέον εξαπλωθεί σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου, με ιδιαίτερα πυκνές καταγραφές γύρω από την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η εικόνα του χάρτη δείχνει εκατοντάδες μπλε σημεία στις ελληνικές θάλασσες και στις γειτονικές ακτές της Τουρκίας και της Κύπρου, καταγράφοντας την εγκατάσταση και τη δημιουργία σημαντικών πληθυσμών μέσα σε περίπου δύο δεκαετίες.

Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005. Πρόκειται για λεσέψιο μετανάστη, δηλαδή για θαλάσσιο οργανισμό που πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Οι πρώτες παρουσίες ήταν περιορισμένες και εντοπίζονταν κυρίως στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Με την πάροδο των ετών, όμως, οι καταγραφές πολλαπλασιάστηκαν. Η πορεία της εξάπλωσης, όπως αποτυπώνεται στα έτη που συνοδεύουν τις μπλε πινέζες του χάρτη, δείχνει σταδιακή επέκταση προς την Κρήτη, τις Κυκλάδες, το κεντρικό και βόρειο Αιγαίο, αλλά και προς το Ιόνιο. Η συνέχεια των καταγραφών από το 2005 έως τα πιο πρόσφατα χρόνια επιβεβαιώνει ότι δεν πρόκειται πλέον για περιστασιακή εμφάνιση, αλλά για είδος που έχει εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές θαλάσσιες περιοχές της χώρας.

Ο χάρτης του ELNAIS και οι πυκνές καταγραφές στην Κρήτη

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εικόνα γύρω από την Κρήτη, όπου καταγράφεται υψηλή πυκνότητα εντοπισμών. Σημεία παρουσίας εμφανίζονται κατά μήκος των βόρειων, νότιων και ανατολικών ακτών του νησιού, καθώς και στις θαλάσσιες ζώνες που το συνδέουν με τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες. Το εύρος αυτό εξηγεί και γιατί η περιοχή επιλέχθηκε για την πιλοτική εφαρμογή της οικονομικής ενίσχυσης.

Αυξημένη παρουσία εμφανίζεται επίσης στη Ρόδο, στην Κω, στην Κάρπαθο και στα υπόλοιπα νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Οι καταγραφές δεν έμειναν εκεί. Με τα χρόνια επεκτάθηκαν και σε περιοχές που παλαιότερα θεωρούνταν λιγότερο ευνοϊκές για το είδος, γεγονός που αποτυπώνει τη δυναμική προσαρμογής και εγκατάστασής του.

Στον χάρτη εμφανίζονται ακόμη καταγραφές στις ακτές της Πελοποννήσου, στη δυτική Ελλάδα, στο βόρειο Αιγαίο και κοντά στα θαλάσσια σύνορα με την Αλβανία. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η πίεση δεν αφορά μόνο ένα περιορισμένο τμήμα της επικράτειας, ακόμη κι αν τα πρώτα μέτρα εφαρμόζονται πιλοτικά στις νοτιότερες και ανατολικότερες ζώνες.

Ο διαδραστικός χάρτης με τίτλο «Lagocephalus sceleratus» έχει δημιουργηθεί μέσω της υπηρεσίας Google My Maps και συνδέεται με το δίκτυο ELNAIS – Hellenic Network on Aquatic Invasive Species, το οποίο λειτουργεί ως σύστημα παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης για τα ξενικά είδη στις ελληνικές θάλασσες. Κάθε μπλε πινέζα αντιπροσωπεύει μία καταγραφή του είδους, ενώ η αναγραφή της αντίστοιχης χρονιάς επιτρέπει στον χρήστη να παρακολουθήσει την εξέλιξη της εξάπλωσης στον χρόνο. Η διαδραστική λειτουργία του χάρτη δίνει και τη δυνατότητα επιλογής κάθε σημείου για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την περιοχή και το έτος της καταγραφής.

Το συνολικό πλαίσιο που διαμορφώνεται είναι σαφές: το ΥΠΑΑΤ επιχειρεί να συνδυάσει άμεση οικονομική στήριξη, θεσμικές αλλαγές και εργαλεία παρακολούθησης απέναντι σε ένα πρόβλημα που έχει ήδη αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά. Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι αν η πιλοτική εφαρμογή στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο θα αποδειχθεί αρκετή ή αν η πίεση από τις υπόλοιπες περιφέρειες θα οδηγήσει σε γενίκευση του μέτρου σε όλη τη χώρα.

• αλιεία
• λαγοκέφαλος