Οι «δασμοί-πείραμα» του Τραμπ: Έσοδα-ρεκόρ, στρεβλώσεις στο εμπόριο και υψηλή πίεση στις τιμές

Τον τελευταίο χρόνο, ο Ντόναλντ Τραμπ έτρεξε ένα ιδιότυπο οικονομικό stress test για τις ΗΠΑ: έσπρωξε τους δασμούς σε ιστορικά υψηλά επίπεδα για τη σύγχρονη εποχή, με στόχο να «γυρίσουν πίσω» εργοστάσια και θέσεις εργασίας. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, μοιάζει πιο σύνθετο: από τη μία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση βλέπει εκρηκτική αύξηση εσόδων· από την άλλη, επιχειρήσεις και καταναλωτές αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη, αβεβαιότητα και ανακατατάξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Πόσο «ψηλά» πήγαν οι δασμοί

Οι εκτιμήσεις διαφέρουν ανάλογα με τη μεθοδολογία (ποιοι συντελεστές μετρώνται, τι εξαιρείται, τι ισχύει με τις προσωρινές εξαιρέσεις). Οι Financial Times έχουν καταγράψει αποτελεσματικό δασμολογικό συντελεστήπερίπου 17,3% στα τέλη Ιουλίου 2025 — επίπεδα που παραπέμπουν στις δεκαετίες μετά τον Smoot–Hawley Tariff Act. Παράλληλα, το Reuters (με αναφορά σε οικονομολόγο της Fitch Ratings) είχε σημειώσει ότι σε συγκεκριμένες φάσεις του 2025 ο συνολικός συντελεστής «έφτασε» ακόμη και στο 22%, το υψηλότερο από περίπου το 1910.

Έσοδα: «καύσιμο» για τον προϋπολογισμό, αλλά ποιος τα πληρώνει;

Το πιο χειροπιαστό αποτέλεσμα είναι τα ταμειακά έσοδα. Για το ημερολογιακό 2025, το αμερικανικό DHS (μέσω τελωνείων) εισέπραξε περίπου 287 δισ. δολάρια σε customs duties/φόρους/τέλη — αύξηση 192% σε σχέση με το 2024, σύμφωνα με ανάλυση της Federal Reserve Bank of Richmond.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια: τα χρήματα τα καταβάλλουν οι «καταγεγραμμένοι εισαγωγείς» — στην πράξη, κυρίως αμερικανικές εταιρείες. Και το ερώτημα μεταφέρεται αμέσως στην αγορά: πόσο από το κόστος περνάει στον τελικό καταναλωτή; Μελέτες που επικαλούνται ακαδημαϊκοί και ινστιτούτα συγκλίνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος του βάρους πέφτει εντός ΗΠΑ: έρευνα που παρουσιάστηκε από το University of Chicago αναφέρει ότι περίπου 94% των δασμών το 2025 μετακυλίστηκε σε Αμερικανούς αγοραστές, ενώ αντίστοιχη εκτίμηση του Kiel Institute for the World Economy μιλά για 96%.

Ιστορική εμπορική συμφωνία ΕΕ-Ινδίας – Μηδενίζονται οι δασμοί για το ελαιόλαδο

Εμπορικό έλλειμμα: έντονες διακυμάνσεις, όχι «γραμμική» βελτίωση

Ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του βλέπουν το εμπορικό έλλειμμα ως ένδειξη αδυναμίας. Τα στοιχεία, πάντως, δείχνουν μια εικόνα έντονα κυμαινόμενη. Τον Οκτώβριο 2025, το έλλειμμα έπεσε στα 29,4 δισ. δολάρια, το χαμηλότερο από τον Ιούνιο 2009, καθώς οι εισαγωγές μειώθηκαν απότομα. Τον Νοέμβριο όμως το έλλειμμα σχεδόν διπλασιάστηκε (56,8 δισ.), με άλμα εισαγωγών και πτώση εξαγωγών.

Στο ενδεκάμηνο Ιανουαρίου–Νοεμβρίου 2025, το Bureau of Economic Analysis καταγράφει ότι το έλλειμμα αγαθών και υπηρεσιών ήταν αυξημένο κατά 4,1% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024 — κάτι που ενισχύει το επιχείρημα όσων λένε ότι οι δασμοί «ανακατανέμουν» ροές, αλλά δεν εγγυώνται από μόνοι τους μόνιμη συρρίκνωση του εμπορικού κενού.

Μεταποίηση: υποσχέσεις, αλλά ακόμη «μικτό» το ταμείο

Το πολιτικό στοίχημα ήταν η αναζωογόνηση της βιομηχανίας. Ωστόσο, η εικόνα μοιάζει άνιση: κάποιοι κλάδοι κινούνται καλύτερα (ιδίως εκείνοι που «τρέφονται» από επενδύσεις σε τεχνολογία/AI), ενώ άλλοι —όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα ανταλλακτικά— έχουν παραπονεθεί για αυξημένα κόστη σε μέταλλα και εξοπλισμό, που κάνουν πιο ακριβή την παραγωγή. Σε πιο μακροπρόθεσμη οπτική, μοντέλα όπως του Penn Wharton Budget Model προειδοποιούν για αρνητικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ και στους μισθούς αν οι υψηλοί δασμοί παγιωθούν.

Τιμές και πολιτικό κόστος

Οι δασμοί λειτούργησαν ως φόρος στις εισαγωγές και αυτό τείνει να ανεβάζει τις τιμές — ακόμη κι αν μέρος του κόστους απορροφάται προσωρινά από επιχειρήσεις που φοβούνται απώλεια πελατών. Σε αυτό το φόντο, η κοινωνική αποδοχή γίνεται κρίσιμο μέγεθος: στην ειδική εθνική μέτρηση των The New York Times/Siena College (22 Ιανουαρίου 2026), αναφέρεται ότι πλειοψηφία των ψηφοφόρων αντιτίθεται στους δασμούς, ενώ 51% λέει ότι οι πολιτικές Τραμπ έκαναν τη ζωή λιγότερο προσιτή.

Το συμπέρασμα, με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα, είναι ότι οι δασμοί έφεραν άμεσα έσοδα και πυροδότησαν αναδιάταξη στο εμπόριο, αλλά δεν έχουν (ακόμη) δώσει τη «συνταγή θαύματος» που θα σφραγίσει μια νέα βιομηχανική άνθηση — ενώ το κόστος διαχέεται σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά, αυξάνοντας την πολιτική πίεση.

• Federal Reserve
• δασμοί
• ΗΠΑ
• μεταποίηση
• Ντόναλντ Τραμπ
• Πληθωρισμός
• τιμές