Ροβανιέμι: Από τις στάχτες στον μύθο – Η σκοτεινή ιστορία της πόλης του Άγιου Βασίλη

Μόλις προσγειωθεί κανείς στο αεροδρόμιο του Ροβανιέμι στη Λαπωνία, αντικρίζει έναν τάρανδο. Όχι αληθινό βέβαια, αλλά κάποιον ντυμένο Ρούντολφ που χαιρετά χαρούμενα τους επιβάτες που μόλις έφτασαν. Λίγα χιλιόμετρα από το «επίσημο αεροδρόμιο του Άγιου Βασίλη» βρίσκεται το Santa Claus Village, ένα θεματικό χωριό με ξωτικά, αληθινούς ταράνδους, χάσκι, καταστήματα και εστιατόρια, το οποίο προσελκύει περισσότερους από 600.000 επισκέπτες τον χρόνο σε αυτό το απομονωμένο σημείο, στα όρια του Αρκτικού Κύκλου.

Οι τάρανδοι είναι παντού στο Ροβανιέμι: άνθρωποι μεταμφιεσμένοι στο αεροδρόμιο, αληθινοί που σέρνουν έλκηθρα στο Santa Claus Village και αγάλματα διάσπαρτα στο κέντρο της πόλης. Όμως ο μεγαλύτερος τάρανδος είναι αυτός που οι περισσότεροι τουρίστες δεν προσέχουν: το κεφάλι του, ενσωματωμένο στο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης. Πρόκειται για έργο του σημαντικότερου Φινλανδού αρχιτέκτονα, του Άλβαρ Άαλτο, όταν ανέλαβε να ξαναχτίσει την πρωτεύουσα της Λαπωνίας, αφού αυτή είχε καεί ολοσχερώς από τον γερμανικό στρατό που υποχωρούσε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τη δεκαετία του 1930, το Ροβανιέμι ήταν μια ήσυχη εμπορική πόλη περίπου 6.000 κατοίκων, μέχρι την εισβολή της Ρωσίας το 1939. Οι Φινλανδοί απέκρουσαν τους εισβολείς στον σκληρό Χειμερινό Πόλεμο (1939–1940) και στη συνέχεια συμμάχησαν με τη Γερμανία για να προστατευθούν από νέες σοβιετικές επιθέσεις.

Οι Γερμανοί εγκατέστησαν βάση στο Ροβανιέμι, διπλασιάζοντας τον πληθυσμό της πόλης. Η Luftwaffe κατασκεύασε αεροδρόμιο –το σημερινό «επίσημο αεροδρόμιο του Άγιου Βασίλη»– και στρατώνες, στο σημείο όπου αργότερα δημιουργήθηκε το Santa Claus Village. Όταν ο πόλεμος άρχισε να γέρνει εις βάρος των Δυνάμεων του Άξονα, η Σοβιετική Ένωση απαίτησε από τη Φινλανδία να εκδιώξει τους Γερμανούς. Καθώς ο γερμανικός στρατός αποχωρούσε τον Οκτώβριο του 1944, έκαψε το Ροβανιέμι ολοσχερώς. Οι κάτοικοι είχαν ήδη εκκενωθεί –πολλοί προς τη Σουηδία– σε μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία κατά την οποία πέθαναν 279 άνθρωποι. Άλλοι 200 σκοτώθηκαν κατά την επιστροφή τους, από νάρκες που είχαν τοποθετήσει οι Γερμανοί.

Το 90% της πόλης καταστράφηκε. Οι κάτοικοι θυμούνται ότι επέστρεψαν σε ένα καπνίζον ερείπιο, με μόνα όρθια στοιχεία τις καμινάδες. Ο Πέκα Ογιάλα, που σήμερα διατηρεί ξενώνα και σάουνα κοντά στο κέντρο, βρίσκει ακόμη καμένα ξύλα και μέταλλα στον κήπο του. Έξω από την πόλη υπάρχει νεκροταφείο Γερμανών στρατιωτών, όπου είναι θαμμένοι περίπου 2.500 νεκροί. Αυτό το τοπίο απόλυτης καταστροφής αντίκρισε ο Άαλτο όταν, το 1945, του ανατέθηκε από την Ένωση Φινλανδών Αρχιτεκτόνων η ανοικοδόμηση της πόλης. «Είδε την καμένη πόλη ως ευκαιρία», λέει ο Γιούσι Ράουτσι από το Ίδρυμα Άλβαρ Άαλτο. Εμπνευσμένος εν μέρει από το αμερικανικό πρόγραμμα Tennessee Valley Authority, ο Άαλτο σχεδίασε ένα συνολικό πλάνο για ολόκληρη τη Λαπωνία – μια περιοχή όσο η Ολλανδία και το Βέλγιο μαζί.

Ξεκίνησε με κατοικίες προσαρμοσμένες στο σκληρό κλίμα, με ελάχιστες βόρειες όψεις και μέγιστη έκθεση στον ήλιο από νοτιοδυτικά. Στη δεκαετία του 1950, το σχέδιο επεκτάθηκε σε ολόκληρη την περιοχή. Ο Άαλτο συνυπολόγισε υδροηλεκτρικά έργα, περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τους Σάμι, τα κοπάδια ταράνδων, τα υδάτινα συστήματα και το μικροκλίμα. «Κανείς στον κόσμο δεν είχε κάνει κάτι τέτοιο», λέει ο Ράουτσι. Το 1945 σχεδίασε το περίφημο πολεοδομικό σχέδιο «κεφάλι ταράνδου», προσαρμόζοντας το σχήμα στο φυσικό ανάγλυφο. Το στάδιο έγινε το «μάτι» – και ο τάρανδος γεννήθηκε. Η Φινλανδία δεν είχε πρόσβαση στο Σχέδιο Μάρσαλ, λόγω πίεσης από την ΕΣΣΔ, και υποχρεώθηκε να πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις. Ωστόσο, κάποια βοήθεια ήρθε από τον ΟΗΕ και την Έλενορ Ρούζβελτ.

Το 1950, όταν η Ρούζβελτ θέλησε να επισκεφθεί τον Αρκτικό Κύκλο, οι Φινλανδοί έχτισαν σε μία εβδομάδα ένα ξύλινο σπιτάκι κοντά στο αεροδρόμιο, με έπιπλα σχεδιασμένα από τον Άαλτο. Αν και βρισκόταν λίγο νοτιότερα, της είπαν ότι ήταν στον Αρκτικό Κύκλο. Από εκεί έστειλε γράμμα στον πρόεδρο Τρούμαν –θεωρείται το πρώτο γράμμα που στάλθηκε ποτέ από τον Αρκτικό Κύκλο. Το σπιτάκι έγινε αργότερα τουριστικό αξιοθέατο. Με την ανάπτυξη του τουρισμού, το Ροβανιέμι ξαναχτίστηκε. Αν και το πολεοδομικό όραμα του Άαλτο δεν υλοποιήθηκε πλήρως, άφησε έντονο αρχιτεκτονικό αποτύπωμα. Από το 1984, ακόμη και το Concorde μετέφερε επισκέπτες στον Αρκτικό Κύκλο. Τότε γεννήθηκε το Santa Claus Village. Σύμφωνα με τον φινλανδικό μύθο, ο Άγιος Βασίλης κατάγεται από το απομονωμένο Κορβατούντουρι. Όμως το Ροβανιέμι είχε αεροδρόμιο –και τον μύθο. Έτσι, η πόλη μετατράπηκε στο παγκόσμιο σπίτι του Άγιου Βασίλη. Σήμερα, περίπου 700.000 γράμματα προς τον Father Christmas καταλήγουν εκεί κάθε χρόνο.

Πηγή: theguardian

• Άι Βασίλης
• Πόλη
• Ροβανιέμι