«Το τέλος της στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία πλησιάζει»: Τι συμβαίνει στο μυαλό του Πούτιν – Ένας ακόμη ελιγμός ή μια επιπλέον τακτική παγίδα;

Η δήλωση του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η ρωσική «στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία «πλησιάζει στο τέλος της» προκάλεσε νέο κύκλο ερμηνειών γύρω από τις πραγματικές προθέσεις του Κρεμλίνου. Πρόκειται για ένα πραγματικό σήμα αποκλιμάκωσης ή για έναν ακόμη τακτικό ελιγμό της Μόσχας, με στόχο να κερδίσει χρόνο, να επηρεάσει τη Δύση και να μεταφέρει την πίεση στο Κίεβο;

Το Κρεμλίνο έσπευσε να επαναλάβει τη θέση του Ρώσου προέδρου, με τον Ντμίτρι Πεσκόφ να κάνει λόγο για πρόοδο στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου, χωρίς όμως να παρουσιάζει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή σαφές πλαίσιο συμφωνίας. Την ίδια ώρα, ο Πεσκόφ ξεκαθάρισε ότι η λεγόμενη από τη Μόσχα «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» συνεχίζεται.

Αυτή η αντίφαση βρίσκεται στον πυρήνα της νέας ρωσικής τακτικής. Από τη μία, ο Πούτιν εμφανίζεται να μιλά για πιθανό τέλος του πολέμου. Από την άλλη, η Μόσχα δεν εγκαταλείπει καμία από τις βασικές της απαιτήσεις και εξακολουθεί να συνδέει τον τερματισμό της σύγκρουσης με την επίτευξη των στόχων που έχει θέσει η ίδια. Σύμφωνα με το TASS, το Κρεμλίνο επιμένει ότι η επιχείρηση θα ολοκληρωθεί μόνο όταν επιτευχθούν οι στόχοι του Ρώσου προέδρου.

Guardian: Γιατί ο Πούτιν μιλά τώρα για «τέλος» του πολέμου στην Ουκρανία – Οι 5 λόγοι πίσω από τη νέα στρατηγική της Μόσχας

Στο Κίεβο, η ανάγνωση είναι εντελώς διαφορετική. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αμφισβήτησε τις ρωσικές δηλώσεις περί επικείμενου τέλους, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα δεν δείχνει στην πράξη καμία πραγματική πρόθεση να σταματήσει τον πόλεμο. Οι πρόσφατες ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους σε ουκρανικές περιοχές ενίσχυσαν αυτή την εκτίμηση, καθώς η ένταση στο πεδίο κάθε άλλο παρά μειωμένη εμφανίζεται.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι τι ακριβώς επιχειρεί ο Πούτιν. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η Ρωσία προσπαθεί να εμφανιστεί ως η πλευρά που επιθυμεί μια πολιτική λύση, την ώρα που μεταφέρει την ευθύνη της συνέχισης του πολέμου στην Ουκρανία και στους δυτικούς συμμάχους της. Με αυτόν τον τρόπο, η Μόσχα μπορεί να απευθυνθεί τόσο στο εσωτερικό της ακροατήριο όσο και σε διεθνείς δυνάμεις που πιέζουν για ειρήνη ή για περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο.

Μια δεύτερη ανάγνωση είναι ότι ο Ρώσος πρόεδρος επιχειρεί να επηρεάσει την Ουάσινγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, παρουσιάζοντας τον πόλεμο ως σύγκρουση που βρίσκεται κοντά στο τέλος της. Αν η Δύση πειστεί ότι η συμφωνία είναι κοντά, μπορεί να μειώσει την πίεση προς τη Μόσχα ή να πιέσει την Ουκρανία να δεχθεί έναν δυσμενή συμβιβασμό.

Υπάρχει όμως και η εσωτερική διάσταση. Ο πόλεμος βρίσκεται πλέον στο πέμπτο έτος του και το κόστος για τη Ρωσία παραμένει βαρύ. Σύμφωνα με εκτίμηση του επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Εσθονίας στο Reuters, ο Πούτιν βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες επιλογές, καθώς οι απώλειες της Ρωσίας αυξάνονται και μια γενική επιστράτευση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή δυσαρέσκεια στο εσωτερικό.

Υπό αυτή την έννοια, η δήλωση περί «τέλους» μπορεί να λειτουργεί και ως μήνυμα καθησυχασμού προς τη ρωσική κοινωνία. Ο Πούτιν δεν λέει ότι υποχωρεί. Λέει, ουσιαστικά, ότι η Ρωσία πλησιάζει στην επιβολή των όρων της. Πρόκειται για μια αφήγηση νίκης, ακόμη κι αν στο πεδίο η πραγματικότητα παραμένει πολύ πιο σύνθετη.

Για την Ουκρανία, ο κίνδυνος είναι διπλός. Αν απορρίψει τις ρωσικές δηλώσεις, μπορεί να κατηγορηθεί από ορισμένους διεθνείς παίκτες ότι δεν θέλει την ειρήνη. Αν, όμως, τις αποδεχθεί χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις, κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια διαδικασία που θα νομιμοποιεί μέρος των ρωσικών κερδών στο πεδίο.

Αυτό ακριβώς καθιστά τη νέα ρητορική του Κρεμλίνου τόσο επικίνδυνη. Δεν πρόκειται απαραίτητα για ένδειξη αδυναμίας ούτε για σαφή στροφή προς την ειρήνη. Μπορεί να είναι ένας ακόμη πολιτικός ελιγμός, με τον Πούτιν να επιχειρεί να διαμορφώσει το πλαίσιο της επόμενης φάσης: όχι απαραίτητα το τέλος του πολέμου, αλλά το τέλος του πολέμου με τους δικούς του όρους.

Η φράση «το τέλος πλησιάζει» ακούγεται, εκ πρώτης όψεως, σαν μήνυμα αποκλιμάκωσης. Στην πράξη, όμως, μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό: ότι η Μόσχα θεωρεί πως πλησιάζει η στιγμή για έναν εκβιαστικό συμβιβασμό, στον οποίο η Ουκρανία θα κληθεί να πληρώσει το τίμημα της ειρήνης με εδάφη, κυριαρχία ή πολιτικές παραχωρήσεις.

Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν ο Πούτιν θέλει να τελειώσει ο πόλεμος. Είναι με ποιον τρόπο, με ποιους όρους και εις βάρος ποιου. Μέχρι να απαντηθούν αυτά, κάθε δήλωση περί τέλους της «στρατιωτικής επιχείρησης» μοιάζει λιγότερο με υπόσχεση ειρήνης και περισσότερο με μια ακόμη παγίδα στρατηγικής ασάφειας.

• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Κρεμλίνο
• Ουκρανία
• Πόλεμος στην Ουκρανία
• Ρωσία