Ανάλυση Guardian: Το ευρωπαϊκό κέντρο φοβάται «εθνικιστικό κύμα» μετά τη νίκη της AfD – Πώς τροφοδότησε το ίδιο την άνοδό της

Η σαρωτική επικράτηση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει προκαλέσει ισχυρό πολιτικό σοκ σε ολόκληρη την Ευρώπη, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για το εάν η ήπειρος βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο «εθνικιστικό κύμα».

Η AfD συγκέντρωσε 43,8% των ψήφων, σχεδόν διπλασιάζοντας την επίδοσή της σε σχέση με τις προηγούμενες περιφερειακές εκλογές, ενώ η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς περιορίστηκε στο 17,2% και το SPD στο 9,3%.

Το αποτέλεσμα αποτελεί την καλύτερη επίδοση της AfD σε εκλογές γερμανικού κρατιδίου και την φέρνει πιο κοντά στην ανάληψη περιφερειακής εξουσίας από οποιοδήποτε άλλο ακροδεξιό κόμμα στη μεταπολεμική Γερμανία. Διαθέτει 39 από τις 83 έδρες, τρεις λιγότερες από όσες χρειάζεται για απόλυτη πλειοψηφία.

Guardian: Το πολιτικό κέντρο έχει και το ίδιο ευθύνη

Σε ανάλυσή του, ο Guardian επιχειρεί να δει πέρα από το ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα και θέτει ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα για τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά κόμματα:

Μήπως το ίδιο το πολιτικό κέντρο συνέβαλε στην άνοδο της ακροδεξιάς που σήμερα φοβάται;

Σαξονία-Άνχαλτ: Τι σημαίνει η ιστορική εκτόξευση της AfD – Τα «φαντάσματα» του παρελθόντος, η ψήφος της οργής και η ήττα της «παλιάς ηθικής»

Η βασική θέση της ανάλυσης είναι ότι η αύξηση της εκλογικής επιρροής τέτοιων κομμάτων δεν εξηγείται μόνο από τη μετανάστευση ή από μια αιφνίδια ιδεολογική μετατόπιση των Ευρωπαίων ψηφοφόρων.

Σημαντικό ρόλο έχουν παίξει επίσης η απογοήτευση από τις επιδόσεις των κυβερνήσεων, η κρίση του κόστους ζωής και η σταδιακή κανονικοποίηση της πολιτικής ατζέντας της ακροδεξιάς από τα ίδια τα mainstream κόμματα.

Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφίζει ακροδεξιά

Η άνοδος δεν αποτελεί αποκλειστικά γερμανικό φαινόμενο.

Σύμφωνα με διεθνή έρευνα στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 150 πολιτικοί επιστήμονες από 31 χώρες, πάνω από το 23% των Ευρωπαίων ψηφοφόρων επέλεξε ακροδεξιό κόμμα στις πιο πρόσφατες εθνικές εκλογές της χώρας του.

Πριν από περίπου μία δεκαετία το ποσοστό ήταν γύρω στο 10%, ενώ στα μέσα της δεκαετίας του 1990 βρισκόταν κοντά στο 5%.

Σαξονία-Άνχαλτ: Η AfD χτυπά την πόρτα της εξουσίας – Το γερμανικό «ρήγμα» που μπορεί να γίνει ευρωπαϊκό πρόβλημα – «Ντόμινο» σε Βερολίνο, ευρώ και ολόκληρη την ΕΕ

Ακροδεξιά ή εθνικιστικά λαϊκιστικά κόμματα συμμετέχουν ήδη σε κυβερνήσεις ή τις στηρίζουν σε σειρά ευρωπαϊκών χωρών, ενώ καταγράφουν πολύ υψηλές δημοσκοπικές επιδόσεις σε άλλα μεγάλα κράτη.

Η AfD, μάλιστα, βρίσκεται πλέον περίπου στο 28% σε εθνικό επίπεδο στη Γερμανία, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις.

Γιατί η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι όλη η Γερμανία

Οι αναλυτές προειδοποιούν, πάντως, ότι δεν πρέπει ένα περιφερειακό αποτέλεσμα να μετατρέπεται αυτομάτως σε πανευρωπαϊκή πρόβλεψη.

Η Σαξονία-Άνχαλτ διαθέτει περίπου 1,8 εκατομμύρια ψηφοφόρους και αποτελεί εδώ και χρόνια μια από τις περιοχές όπου η AfD καταγράφει ποσοστά πολύ υψηλότερα από τον γερμανικό μέσο όρο.

Ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Ταρίκ Αμπού-Τσάντι τονίζει ότι η συγκεκριμένη περιφέρεια έχει ιδιαίτερη εκλογική και κοινωνική φυσιογνωμία και δεν αρκεί από μόνη της για γενικεύσεις σχετικά με το σύνολο της γερμανικής κοινωνίας.

Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι η AfD προηγείται στις εθνικές δημοσκοπήσεις και εμφανίζεται ισχυρή και σε άλλες περιφερειακές αναμετρήσεις δείχνει ότι το φαινόμενο ξεπερνά πλέον τα όρια μιας μόνο περιοχής.

Το «τείχος προστασίας» απέναντι στην AfD

Ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά διλήμματα αφορά το λεγόμενο Brandmauer – το «τείχος προστασίας», δηλαδή την άρνηση των μεγάλων γερμανικών κομμάτων να συνεργαστούν με την AfD.

Ο Φρίντριχ Μερτς επανέλαβε και μετά το αποτέλεσμα ότι η CDU δεν πρόκειται να συνεργαστεί με το κόμμα, παρά τη βαριά ήττα των Χριστιανοδημοκρατών.

Ορισμένοι πολιτικοί αναλυτές θεωρούν ότι η στρατηγική αποκλεισμού μπορεί να έχει λειτουργήσει ως πλεονέκτημα για την AfD.

Μένοντας εκτός κυβέρνησης, το κόμμα δεν χρειάστηκε να υποστεί τη φθορά των συμβιβασμών, των αποτυχιών και της καθημερινής διακυβέρνησης, ενώ μπορούσε παράλληλα να εμφανίζεται διαρκώς ως η μοναδική αντισυστημική επιλογή.

Όπως το περιγράφει ο Μουτζτάμπα Ραχμάν της Eurasia Group, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο τα παραδοσιακά κόμματα αποδυναμώνονται, σχηματίζουν πιο δύσκολες κυβερνητικές συμμαχίες, παράγουν λιγότερο συνεκτική πολιτική και τελικά τροφοδοτούν νέα απογοήτευση που ενισχύει ακόμη περισσότερο την AfD.

Το παράδοξο: Η συμμετοχή στην κυβέρνηση δεν αποδυναμώνει πάντα την ακροδεξιά

Υπάρχει όμως και η αντίθετη ανάγνωση.

Πρόσφατη διεθνής έρευνα που εξέτασε περισσότερες από 1.300 κυβερνήσεις σε 57 χώρες έδειξε ότι η συμμετοχή ακροδεξιών κομμάτων στην εξουσία δεν οδηγεί απαραίτητα στη φθορά τους.

Αντίθετα, κατά μέσο όρο τα συγκεκριμένα κόμματα καταγράφουν στις επόμενες εκλογές περίπου έξι ποσοστιαίες μονάδες μεγαλύτερη εκλογική επίδοση.

Με άλλα λόγια, ούτε ο πλήρης αποκλεισμός ούτε η κυβερνητική συμμετοχή αποτελούν κάποια αυτόματη λύση στο πολιτικό πρόβλημα.

Η κανονικοποίηση της ακροδεξιάς ατζέντας

Ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της ανάλυσης του Guardian αφορά όχι την ίδια την AfD, αλλά τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές της ιδέες έχουν μετακινηθεί προς το κέντρο της δημόσιας συζήτησης.

Έρευνες δείχνουν ότι οι απόψεις των Ευρωπαίων πολιτών για ζητήματα όπως η μετανάστευση δεν έχουν μεταβληθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια.

Αυτό που έχει αλλάξει είναι η σημασία που αποδίδουν σε αυτά όταν ψηφίζουν.

Η συνεχής ανάδειξη της μετανάστευσης ως κυρίαρχου πολιτικού προβλήματος και η υιοθέτηση τμημάτων της ακροδεξιάς ρητορικής από παραδοσιακά κόμματα έχουν νομιμοποιήσει θέσεις που κάποτε βρίσκονταν στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος.

Από το Τείχος στην AfD: Πώς η Ανατολική Γερμανία έφτασε στο… άλλο άκρο

Όπως σημειώνει η πολιτική επιστήμονας Γκαμπριέλα Γκρέιλινγκερ, μπορεί να υπάρχει ένα «τείχος» απέναντι στα ίδια τα κόμματα, όμως δεν υπάρχει αντίστοιχο τείχος απέναντι στις ιδέες τους.

Το κόστος ζωής και η αποτυχία του κέντρου

Η πολιτική άνοδος της AfD συνδέεται επίσης με βαθύτερα οικονομικά προβλήματα.

Η Γερμανία έχει περάσει μια δύσκολη περίοδο χαμηλής ανάπτυξης, υψηλών ενεργειακών τιμών, προβλημάτων στη βιομηχανία και αυξανόμενης κοινωνικής ανασφάλειας.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ, 87% των ψηφοφόρων δήλωσε δυσαρεστημένο από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, ενώ μεγάλα τμήματα του εκλογικού σώματος εξέφρασαν ανησυχία για το κόστος ζωής, τις συντάξεις και την οικονομική τους προοπτική.

Η AfD κατάφερε να αξιοποιήσει αυτή την απογοήτευση και να αποκτήσει ιδιαίτερα υψηλή επιρροή μεταξύ εργαζομένων, νεότερων ψηφοφόρων και ανδρών.

Η Ευρώπη κοιτάζει τις επόμενες εκλογές

Η ανησυχία ξεπερνά ήδη τα γερμανικά σύνορα.

Η Σουηδία οδηγείται σύντομα σε βουλευτικές εκλογές, ενώ ακολουθούν σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία, σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα εμφανίζονται ενισχυμένα.

Γάλλοι αξιωματούχοι χαρακτήρισαν ήδη το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ σοβαρή προειδοποίηση για την Ευρώπη και κάλεσαν τα παραδοσιακά κόμματα να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές ανησυχίες των πολιτών χωρίς να υιοθετούν εθνικιστικές ή ξενοφοβικές απαντήσεις.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι απλώς εάν η AfD θα καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση σε ένα γερμανικό κρατίδιο.

Είναι εάν το αποτέλεσμα της Σαξονίας-Άνχαλτ αποτελεί μια ακόμη τοπική έκρηξη δυσαρέσκειας ή προειδοποίηση για μια βαθύτερη αλλαγή του πολιτικού χάρτη της Ευρώπης.

Και, όπως υποστηρίζει η ανάλυση του Guardian, τα κόμματα του ευρωπαϊκού κέντρου ίσως χρειάζεται να αναζητήσουν μέρος της απάντησης όχι μόνο στους αντιπάλους τους, αλλά στις δικές τους πολιτικές αποτυχίες και στις ιδέες που τα ίδια βοήθησαν να μετακινηθούν από το περιθώριο στο mainstream.

• AfD
• CDU
• Guardian
• SPD
• ακροδεξιά
• Γερ​μανία
• εθνικισμός
• Ευρώπη
• μετανάστευση
• Σαξονία-Άνχαλτ
• Φρίντριχ Μερτς