Όλοι μισούν τις σφήκες – Γιατί πρέπει να τις αγαπήσουμε

Έξι μήνες μετά τη δημοσίευση του «Η Καταγωγή των Ειδών», ο Κάρολος Δαρβίνος έγραψε μια επιστολή στον φίλο του, Άσα Γκρέι. Τον απασχολούσε μια οικογένεια παρασιτικών σφηκών, οι ιχνευμονίδες (ichneumonidae), οι οποίες γεννούν τα αυγά τους μέσα στο σώμα ενός άλλου εντόμου, όπως μιας κάμπιας· όταν οι νεαρές σφήκες εκκολάπτονται, καταβροχθίζουν τον ξενιστή.

«Δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου ότι ένας ευεργετικός και παντοδύναμος Θεός θα είχε σχεδιάσει σκόπιμα τις ιχνευμονίδες», έγραψε. Το συγκεκριμένο πλάσμα μνημονεύεται ως ένας από τους παράγοντες που τον οδήγησαν να αμφισβητήσει τη θεία δημιουργία.

Το μίσος για τις σφήκες μετρά χιλιάδες χρόνια -ο Αριστοτέλης τις υποτίμησε χαρακτηρίζοντάς τες «στερημένες από τα εξαιρετικά χαρακτηριστικά» που έχουν οι μέλισσες. Αλλά η Σέιριαν Σάμνερ, καθηγήτρια συμπεριφοράς της οικολογίας στο University College London (UCL), θέλει να αποδείξει ότι οι σφήκες έχουν πολλά περισσότερα να μας προσφέρουν απ’ ό,τι φαίνεται. Έχει αφιερώσει την καριέρα της στη μελέτη τους, έχει γράψει βιβλίο για τις σφήκες, και ακόμη και το προφίλ της στο Instagram έχει την ονομασία «waspprof»

Συμμετείχε στη νεοσύστατη έκθεση World of Wasps στο Μουσείο Ζωολογίας Grant του UCL στο Λονδίνο, η οποία φιλοδοξεί να «αποκαλύψει τις αθέατες ζωές των σφηκών». Μιλώντας στο CNN μέσα από την έκθεση, η Σάμνερ παρουσίασε τους πέντε βασικούς λόγους για τους οποίους πρέπει όλοι να αγαπήσουμε τις σφήκες όσο κι εκείνη.

Φυσικός έλεγχος παρασίτων

«Οι σφήκες είναι οι φυσικοί ελεγκτές παρασίτων. Ένας κόσμος χωρίς σφήκες θα σήμαινε ότι θα ήμασταν αναγκασμένοι να χρησιμοποιούμε περισσότερα χημικά για να ελέγξουμε τους πληθυσμούς άλλων εντόμων και ερπόντων που δεν μας αρέσουν: κάμπιες, αφίδες, αράχνες, σκαθάρια –ό,τι θέλεις– υπάρχει μια σφήκα που τα κυνηγά. Έτσι οι σφήκες είναι πραγματικά σημαντικοί κορυφαίοι θηρευτές που ρυθμίζουν όλους αυτούς τους πληθυσμούς εντόμων μέσα στο οικοσύστημα».

Γονιμοποίηση

«Οι μέλισσες τσιμπούν κι όμως τις ανεχόμαστε επειδή ξέρουμε τι κάνουν. Κατανοούμε ότι είναι σημαντικές στο οικοσύστημα ως επικονιαστές. Το ίδιο ισχύει και για τις σφήκες.
Όπως οι μέλισσες, επισκέπτονται τα άνθη για να πάρουν νέκταρ. Αν και κυνηγούν, η λεία προορίζεται για τους απογόνους τους, όχι για τις ίδιες. Οι ενήλικες χρειάζονται κάπου να βρουν θρεπτικά στοιχεία και τα παίρνουν από τα άνθη μέσω του νέκταρ, όπως κάνουν και οι μέλισσες».

Φάρμακα

«Ορισμένα δηλητήρια σφηκών μπορεί δυνητικά να αποτελέσουν θεραπεία για τον καρκίνο. (Μάλιστα, μία μελέτη έχει δείξει ότι μια βραζιλιάνικη σφήκα μπορεί να σκοτώσει καρκινικά κύτταρα χωρίς να βλάψει τα υγιή γύρω τους.)

Οι σφήκες διαθέτουν επίσης πολλές αντιβιοτικές ουσίες στο δηλητήριό τους και πάνω στο σώμα τους, τις οποίες χρησιμοποιούν για να κρατούν τη λεία τους απαλλαγμένη από ασθένειες. Πρέπει να αρχίσουμε να αξιοποιούμε τις μικροβιακές άμυνες που έχουν οι σφήκες».

Τροφή

«Οι σφήκες είναι μια δημοφιλής πηγή διατροφής για τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Ιδιαίτερα στην Ασία, οι άνθρωποι λατρεύουν να τρώνε σφήκες. Βράζουν τις προνύμφες ή αποξηραίνουν τα κουκούλια, τα ανακατεύουν με λίγο τσίλι –τίποτα καλύτερο. Είναι πλούσιες σε πρωτεΐνη, φτωχές σε λιπαρά και υπάρχουν ακόμα περιοχές στον κόσμο όπου οι άνθρωποι εκτρέφουν σφήκες για να παράγουν αρκετές από αυτές τις ζουμερές, εντυπωσιακές προνύμφες για κατανάλωση, επειδή αποτελούν τόσο σημαντική πηγή τροφής».

Κατασκευαστές χαρτιού

«Είναι κορυφαίες κατασκευάστριες χαρτιού και υπάρχει η ιδέα ότι μάθαμε πώς να φτιάχνουμε χαρτί παρακολουθώντας τις σφήκες. Οι περισσότεροι έχουν δει μια σφήκα να μαζεύει λίγο φλοιό από κορμό δέντρου ή φράχτη. Το αναμειγνύει με το σάλιο της και το απλώνει σε ένα όμορφο, λεπτό χαρτί, με το οποίο χτίζει αυτές τις τεράστιες φωλιές σε μέγεθος μπάλας ποδοσφαίρου.

Το χαρτί μέσα σε αυτές τις φωλιές είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο. Υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τύποι. Εξωτερικά υπάρχει το περίβλημα, που το φτιάχνουν γρήγορα και πρόχειρα. Στο εσωτερικό υπάρχουν οι κηρήθρες που είναι δυνατές αλλά ελαφριές, σαν τα στρώματα ενός πολυώροφου κτιρίου. Οι κηρήθρες ενώνονται με έναν τρίτο τύπο χαρτιού, που είναι πολύ ισχυρός και ελαστικός.

Αν προσπαθήσεις να το τραβήξεις με τα χέρια σου, απλώς δεν μπορείς. Όλα αυτά μέσα σε μια και μόνο φωλιά σφήκας».

Bonus: Ένα πρότυπο κοινωνίας

«Η Polistes paper wasp είναι σαν την εντομολογική εκδοχή του μερκάτου. Σε αντίθεση με τις σφήκες yellowjacket και τις μέλισσες, όπου τα άτομα είναι από την ανάπτυξή τους δεσμευμένα να γίνουν είτε βασίλισσες είτε εργάτριες, αυτές εδώ, όταν βγαίνουν ως ενήλικες, έχουν όλο τον κόσμο στα πόδια τους.

Μπορούν να γίνουν βασίλισσες, μπορούν να γίνουν εργάτριες, μπορούν να ξεκινήσουν τη ζωή ως εργάτριες και να μετατραπούν σε βασίλισσες. Είναι ακριβώς όπως στις κοινωνίες των μερκατών, όπου υπάρχουν αναπαραγωγοί και μη-αναπαραγωγοί που φυλάνε από θηρευτές ή βγαίνουν για τροφή. Όλοι βοηθούν μαζί, κι αυτό ακριβώς κάνουν και αυτές οι σφήκες.

Μας βοηθούν να κατανοήσουμε την εξέλιξη του αλτρουισμού, γιατί ένα άτομο θα έπρεπε να θυσιάσει την ευκαιρία να αναπαραχθεί για να βοηθήσει ένα άλλο να αναπαραχθεί. Αυτές οι σφήκες έχουν υπάρξει πραγματικά σημαντικές για να κατανοήσουμε γιατί τα ζώα συγκεντρώνονται για να ζουν σε ομάδες».

Πηγή: cnn

• έντομα
• μέλισσες
• Σφήκες