Τι αλλάζει αν αρθούν οι κυρώσεις CAATSA που υποσχέθηκε ο Τραμπ στον Ερντογάν – Το στοίχημα για F-35 και KAAN

Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας άνοιξε ξανά ένα από τα πιο κρίσιμα κεφάλαια στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35 και την αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας με την Ουάσιγκτον. Στη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε: «We’re going to be taking the sanctions off», ενώ για το ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία πρόσθεσε ότι είναι «certainly something we will consider».

Η τοποθέτηση Τραμπ έχει μεγάλη πολιτική σημασία για την Άγκυρα, αλλά δεν ισοδυναμεί από μόνη της με άμεση επιστροφή στα F-35. Τα ξένα μέσα επισημαίνουν ότι, πέρα από τις κυρώσεις CAATSA, υπάρχουν και νομικά εμπόδια από το Κογκρέσο, καθώς η αμερικανική νομοθεσία δεν επιτρέπει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία όσο η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει το ρωσικό σύστημα S-400.

Τι είναι οι κυρώσεις CAATSA

Ο νόμος CAATSA, δηλαδή Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act, ψηφίστηκε στις ΗΠΑ το 2017 και αφορά κυρώσεις για συναλλαγές με αντιπάλους της Ουάσιγκτον, μεταξύ των οποίων η Ρωσία. Το κρίσιμο σημείο για την Τουρκία είναι το Άρθρο 231, το οποίο προβλέπει ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ επιβάλλει πέντε ή περισσότερες κυρώσεις σε πρόσωπα ή φορείς που πραγματοποιούν εν γνώσει τους «σημαντική συναλλαγή» με οντότητες των τομέων άμυνας ή πληροφοριών της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Στην περίπτωση της Τουρκίας, η «σημαντική συναλλαγή» ήταν η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι η παρουσία των S-400 σε χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ δημιουργούσε κίνδυνο για τα αμερικανικά και συμμαχικά συστήματα, κυρίως για το F-35, καθώς το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε, κατά την αμερικανική πλευρά, να συλλέξει ευαίσθητα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά του stealth μαχητικού.

Γιατί οι ΗΠΑ τιμώρησαν την Τουρκία

Η Άγκυρα παρέλαβε τους S-400 το 2019, παρά τις έντονες προειδοποιήσεις της Ουάσιγκτον. Η αμερικανική απάντηση ήρθε σε δύο επίπεδα.

Πρώτα, οι ΗΠΑ απέβαλαν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35, στο οποίο η χώρα συμμετείχε όχι μόνο ως μελλοντικός χρήστης, αλλά και ως παραγωγικός εταίρος. Στη συνέχεια, τον Δεκέμβριο του 2020, επέβαλαν κυρώσεις στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών, γνωστή ως SSB, και σε ανώτερα στελέχη της.

Οι κυρώσεις δεν στράφηκαν συνολικά κατά της τουρκικής οικονομίας ή των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Στόχευσαν τον βασικό φορέα αμυντικών προμηθειών της Τουρκίας. Μεταξύ άλλων, μπλόκαραν την έκδοση αμερικανικών αδειών εξαγωγής προς την SSB, περιόρισαν τη δυνατότητα αμερικανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να δανείζουν την υπηρεσία πάνω από 10 εκατ. δολάρια σε διάστημα 12 μηνών, απέκλεισαν στήριξη από την αμερικανική Exim Bank και προέβλεψαν περιορισμούς για συγκεκριμένα πρόσωπα.

Για την Τουρκία, το πλήγμα ήταν κυρίως στρατηγικό και τεχνολογικό. Οι κυρώσεις δυσκόλεψαν την πρόσβαση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε αμερικανικά εξαρτήματα, τεχνογνωσία, άδειες και συμπαραγωγές. Παράλληλα, η απομάκρυνση από το πρόγραμμα των F-35 στέρησε από την τουρκική αεροπορία το μαχητικό πέμπτης γενιάς πάνω στο οποίο είχε χτίσει μέρος του μελλοντικού της σχεδιασμού.

Τι κερδίζει η Τουρκία από πιθανή άρση

Η άρση των κυρώσεων θα έδινε στην Άγκυρα ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα αποκατάστασης των σχέσεων με την Ουάσιγκτον. Θα μπορούσε επίσης να ξεμπλοκάρει αμερικανικές άδειες εξαγωγής προς την SSB, να διευκολύνει νέες αμυντικές προμήθειες, να ανοίξει δρόμο για τεχνολογικές συνεργασίες και να ενισχύσει το τουρκικό αφήγημα ότι η χώρα επιστρέφει στο κέντρο της δυτικής αμυντικής αρχιτεκτονικής. Τουρκικά μέσα και αναλυτές παρουσιάζουν την άρση ως κίνηση με στρατηγικά, οικονομικά και τεχνολογικά οφέλη για την Τουρκία.

Το μεγαλύτερο έπαθλο, όμως, παραμένει το F-35. Η Τουρκία θέλει να επανέλθει στο πρόγραμμα ή τουλάχιστον να αποκτήσει πρόσβαση στα αεροσκάφη που δεν παρέλαβε. Σύμφωνα με αναφορές που επικαλούνται στοιχεία του CRS, έξι τουρκικής ιδιοκτησίας F-35 παραμένουν αποθηκευμένα στις ΗΠΑ, ενώ περίπου 1,7 δισ. δολάρια που είχε καταβάλει η Άγκυρα παραμένουν στα αμερικανικά χέρια.

Υπάρχει και δεύτερη διάσταση: το τουρκικό μαχητικό KAAN. Πριν από τη Σύνοδο, το Reuters μετέδωσε ότι οι ΗΠΑ κινούνταν προς την πώληση κινητήρων που ενδιαφέρουν την Τουρκία, ενώ ο Ερντογάν δήλωσε ότι θα θέσει στον Τραμπ και το θέμα των κινητήρων για το εγχώριο τουρκικό μαχητικό.

Το εμπόδιο των S-400 και του Κογκρέσου

Παρά το θετικό σήμα Τραμπ, η υπόθεση δεν κλείνει με μια προεδρική δήλωση. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ότι οι κυρώσεις μπορούν να τερματιστούν μόνο εφόσον πιστοποιηθεί ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τους S-400 ή διάδοχο σύστημα, ότι δεν λειτουργεί ή συντηρείται τέτοιο σύστημα στην Τουρκία από Ρώσους υπηκόους ή πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό της Ρωσίας, και ότι υπάρχουν αξιόπιστες διαβεβαιώσεις πως η Άγκυρα δεν θα αποκτήσει ξανά αντίστοιχο ρωσικό σύστημα.

Αυτό σημαίνει ότι η άρση των CAATSA μπορεί να διευκολύνει την πορεία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για την επιστροφή στα F-35. Το Κογκρέσο έχει λόγο, ενώ σε Ουάσιγκτον, Ισραήλ και άλλες πρωτεύουσες παραμένουν ισχυρές επιφυλάξεις για το αν η Τουρκία πρέπει να αποκτήσει ξανά πρόσβαση στην πιο ευαίσθητη αμερικανική αεροπορική τεχνολογία.

Η δήλωση Τραμπ, επομένως, είναι πολιτική τομή, όχι τεχνική λύση. Δίνει στον Ερντογάν μια διπλωματική νίκη μέσα στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία και δείχνει πρόθεση επανεκκίνησης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Το πραγματικό τεστ, όμως, βρίσκεται αλλού: στο αν η Άγκυρα θα κάνει κίνηση για τους S-400 και στο αν η Ουάσιγκτον θα πείσει το Κογκρέσο ότι η Τουρκία μπορεί να επιστρέψει στα F-35 χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια της συμμαχικής τεχνολογίας.

• CAATSA
• S-400
• κυρώσεις CAATSA
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• Σύνοδος του ΝΑΤΟ
• Τουρκικούς S-400