Το Νότιο Πήλιο απέκτησε το φεστιβάλ του: Εκεί όπου ο κινηματογράφος γίνεται τόπος συνάντησης και η οικειότητα κρατάει τον Α’ ρόλο

Υπάρχει μια στιγμή στη διαδρομή προς το Νότιο Πήλιο κατά την οποία το βουνό ανοίγει και, σχεδόν χωρίς προειδοποίηση, εμφανίζεται η θάλασσα.

Λίγα λεπτά πριν υπήρχαν δέντρα, στροφές, πέτρα και εκείνη η ιδιαίτερη αίσθηση του Πηλίου ότι ανεβαίνεις ενώ, την ίδια στιγμή, κάπου κατεβαίνεις προς το νερό. Ύστερα ο Παγασητικός εμφανίζεται ανάμεσα στα κλαδιά και η κλίμακα αλλάζει.

Αυτές τις ημέρες η διαδρομή αυτή επαναλαμβάνεται συνεχώς.

Άφησσος. Νεοχώρι. Χόρτο. Άγιος Γεώργιος.

Κάποιος φεύγει από μια προβολή και κατεβαίνει προς τη θάλασσα. Κάποιος άλλος ανεβαίνει στο βουνό για ένα masterclass. Οι εθελοντές αλλάζουν χώρους, οι δημιουργοί συναντιούνται ξανά σε διαφορετικό χωριό, οι συζητήσεις που ξεκίνησαν το προηγούμενο βράδυ συνεχίζονται την επόμενη ημέρα σε ένα καφέ, σε ένα αυτοκίνητο ή λίγο πριν ανάψουν ξανά τα φώτα μιας αίθουσας.

Κάπως έτσι το Centaur International Film Festival of South Pelion δεν συμβαίνει απλώς στο Νότιο Πήλιο.

Αρχίζει σταδιακά να συμβαίνει μαζί του.

Και αυτή η διαφορά είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της πρώτης του διοργάνωσης.

Νότιο Πήλιο: Ένα νέο διεθνές κινηματογραφικό φεστιβάλ γίνεται η καλύτερη αφορμή για μια απόδραση στο τέλος του καλοκαιριού

Από αύριο, Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, το φεστιβάλ μπαίνει στις δύο τελευταίες ημέρες του, πριν ολοκληρώσει πανηγυρικά την πρώτη του διαδρομή το βράδυ της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου. Και λίγο πριν φτάσει στο τέλος, υπάρχει ήδη αρκετός χρόνος πίσω του ώστε να μπορεί κανείς να δει όχι μόνο τι προβλήθηκε, αλλά κυρίως τι άρχισε να δημιουργείται γύρω από τις προβολές.

Ένα φεστιβάλ χωρίς έναν μόνο τόπο

Η πρώτη διοργάνωση του Centaur απλώνει το πρόγραμμά της σε διαφορετικά σημεία του Νοτίου Πηλίου. Το Νεοχώρι, το Χόρτο και ο Άγιος Γεώργιος Νηλείας γίνονται για λίγες ημέρες χώροι προβολών, συζητήσεων, masterclasses και συναντήσεων γύρω από τον κινηματογράφο.

Στα χαρτιά αυτή είναι απλώς η γεωγραφία ενός φεστιβάλ.

Στην πράξη, όμως, συμβαίνει κάτι περισσότερο.

Γιατί όταν ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ απλώνεται σε έναν τέτοιο τόπο, σε αναγκάζει να ακολουθήσεις τον ρυθμό του. Δεν μπορείς να μετακινηθείς από το Νεοχώρι στο Χόρτο σαν να αλλάζεις αίθουσα σε ένα multiplex. Μεσολαβεί η διαδρομή. Το φως αλλάζει. Το βουνό υποχωρεί και εμφανίζεται η θάλασσα. Οι αποστάσεις αποκτούν χρόνο.

Και αυτός ο χρόνος μπαίνει αναπόφευκτα μέσα στην εμπειρία.

Ίσως τελικά αυτό να είναι και ένα από τα πράγματα που χάσαμε όταν η πολιτιστική εμπειρία συγκεντρώθηκε τόσο πολύ στις πόλεις: την αίσθηση ότι για να φτάσεις σε κάτι πρέπει πρώτα να διασχίσεις έναν τόπο.

Στο Νότιο Πήλιο αυτή η διαδρομή δεν λειτουργεί ως ενδιάμεσος χρόνος.

Γίνεται μέρος του φεστιβάλ.

Το Πήλιο ως δεύτερος πρωταγωνιστής

Είναι εύκολο να γράψει κανείς για το Πήλιο χρησιμοποιώντας μια σειρά από επίθετα.

Πράσινο, μαγευτικό, παραδοσιακό, γραφικό.

Και μάλλον έτσι να μη γράψει τελικά τίποτε γι’ αυτό.

Το ενδιαφέρον στο Νότιο Πήλιο βρίσκεται περισσότερο στις αντιθέσεις του. Στο γεγονός ότι το βουνό και η θάλασσα δεν αποτελούν δύο διαφορετικούς προορισμούς αλλά δύο πλευρές της ίδιας διαδρομής. Ότι μέσα σε σχετικά λίγα χιλιόμετρα μπορείς να βρεθείς από έναν ορεινό οικισμό μπροστά στον Παγασητικό.

Αλλά η σχέση ενός φεστιβάλ με τον τόπο του αρχίζει εκεί όπου σταματά η τουριστική περιγραφή.

Όταν το Χόρτο παύει να είναι απλώς ένα παραθαλάσσιο χωριό και γίνεται ο τόπος στον οποίο βλέπεις μια ταινία και λίγο αργότερα συζητάς γι’ αυτήν δίπλα στο νερό.

Το ελληνικό καλοκαίρι των φεστιβάλ: Οι διοργανώσεις που πήγαν τον σύγχρονο πολιτισμό ένα βήμα παραπέρα

Όταν το Νεοχώρι παύει να είναι απλώς ένας ορεινός οικισμός και αποκτά για λίγες ημέρες τη δική του μικρή κινηματογραφική κοινότητα.

Όταν άνθρωποι που πιθανότατα δεν θα συναντιόνταν ποτέ αλλού βρίσκονται ξανά και ξανά στις ίδιες διαδρομές.

Εκεί αρχίζει ένας τόπος να μπαίνει πραγματικά μέσα στο γεγονός.

Χωρίς εισιτήριο, χωρίς μεγάλη απόσταση

Υπάρχει και κάτι άλλο που έχει σημασία.

Οι εκδηλώσεις του φεστιβάλ είναι ανοιχτές στο κοινό, χωρίς εισιτήριο.

Η λεπτομέρεια αυτή μοιάζει οργανωτική, αλλά στην πραγματικότητα επηρεάζει ολόκληρη τη φυσιογνωμία της διοργάνωσης. Δεν υπάρχει το πρώτο, έστω συμβολικό, φίλτρο που μετατρέπει μια πολιτιστική εμπειρία σε συναλλαγή. Μπορείς να μπεις, να δεις, να μείνεις, να συζητήσεις, να επιστρέψεις την επόμενη ημέρα.

Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό δημιουργείται πολύ γρήγορα μια σπάνια αίσθηση: ότι αυτό που συμβαίνει δεν ανήκει αποκλειστικά στους ανθρώπους που το οργανώνουν.

Αρχίζεις να το αισθάνεσαι λίγο και δικό σου.

Όχι με την έννοια μιας τεχνητής «συμμετοχικότητας» που πολλές φορές χρησιμοποιείται ως λέξη-κλειδί σε πολιτιστικές διοργανώσεις, αλλά με έναν πολύ πιο απλό τρόπο. Βλέπεις τους ίδιους ανθρώπους κάθε ημέρα. Γνωρίζεις τους εθελοντές. Μιλάς με τους δημιουργούς. Η κριτική επιτροπή βρίσκεται δίπλα σου στην προβολή και λίγο αργότερα στο ίδιο τραπέζι.

Η απόσταση μικραίνει.

Και αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο.

Υπάρχουν διάφορες νέες πολιτιστικές διοργανώσεις, ονόματα δε λέμε, που γεννιούνται ήδη περιχαρακωμένες από την εικόνα που επιθυμούν να αποκτήσουν. Που πριν ακόμη προλάβουν να δημιουργήσουν κοινότητα έχουν δημιουργήσει πρωτόκολλο, ιεραρχία και την απόσταση ενός θεσμού που θέλει να μοιάζει μεγαλύτερος από την ηλικία του.

Το Centaur, τουλάχιστον σε αυτή την πρώτη του εκδοχή, μοιάζει να ακολουθεί την αντίθετη διαδρομή.

Δεν προσπαθεί πρώτα να σου εξηγήσει πόσο σημαντικό είναι.

Σε αφήνει να μπεις μέσα σε αυτό που συμβαίνει.

Και κάπως έτσι αρχίζεις να νοιάζεσαι αν η προβολή θα πάει καλά, αν ο κόσμος θα έρθει, αν μια συζήτηση θα ανοίξει, αν ένας άνθρωπος που ταξίδεψε μέχρι εδώ για την ταινία του θα βρει το κοινό με το οποίο ήθελε να συναντηθεί.

Μπορεί τελικά αυτή να είναι μία από τις πιο δύσκολες επιτυχίες μιας πολιτιστικής διοργάνωσης: να μη σε κάνει απλώς θεατή της, αλλά να σου επιτρέψει να αισθανθείς, έστω προσωρινά, ότι συμμετέχεις στην ύπαρξή της.

Η ανθρώπινη κλίμακα

Υπάρχει μια λέξη που επιστρέφει αρκετές φορές στις συζητήσεις αυτών των ημερών.

Ηρεμία.

Μια εθελόντρια, μιλώντας μου για την εμπειρία της, περιέγραψε το φεστιβάλ ως γαλήνιο και ήρεμο.

Είναι μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση, γιατί πίσω από αυτή την ηρεμία υπάρχει φυσικά η συνηθισμένη πραγματικότητα κάθε διοργάνωσης.

Άνθρωποι που τρέχουν. Προβολές που πρέπει να αρχίσουν. Τεχνικά ζητήματα. Προγράμματα. Μετακινήσεις. Τηλέφωνα. Αλλαγές της τελευταίας στιγμής. Κάποιος ψάχνει κάποιον άλλον. Μια αίθουσα ετοιμάζεται ενώ σε μια άλλη η προηγούμενη προβολή μόλις τελείωσε.

Κι όμως, μέσα σε αυτή την κινητικότητα η κλίμακα παραμένει ανθρώπινη.

Οι ίδιοι άνθρωποι συναντιούνται πολλές φορές μέσα στην ημέρα. Η κριτική επιτροπή δεν εμφανίζεται μόνο στην επίσημη στιγμή της βράβευσης αλλά βρίσκεται εδώ, παρακολουθεί, συζητά, συμμετέχει σε συναντήσεις και masterclasses.

Ο δημιουργός δεν εξαφανίζεται μόλις τελειώσει η προβολή.

Ο θεατής δεν είναι ένας αριθμός εισιτηρίου, άλλωστε εισιτήριο δεν υπάρχει.

Και ίσως ένα μικρό φεστιβάλ να αποκτά πραγματική σημασία ακριβώς εκεί: όταν η απόσταση ανάμεσα σε αυτόν που φτιάχνει την ταινία και σε εκείνον που τη βλέπει μικραίνει αρκετά ώστε να προλάβει να υπάρξει μια πραγματική συζήτηση.

Όταν οι ταινίες βγαίνουν από την αίθουσα

Το κινηματογραφικό πρόγραμμα αποτελεί φυσικά τον πυρήνα.

Μικρού και μεγάλου μήκους ταινίες, διαφορετικές χώρες, διαφορετικές κινηματογραφικές γλώσσες και έργα που δύσκολα θα συναντιούνταν όλα μαζί έξω από τη συνθήκη ενός φεστιβάλ.

Αλλά αυτό που μένει ύστερα από αρκετές ημέρες δεν είναι απαραίτητα μια διαδοχή τίτλων.

Είναι οι συνδέσεις ανάμεσά τους.

Μια κουβέντα μετά την προβολή. Ένα σχόλιο κάποιου θεατή. Ένας σκηνοθέτης που βρίσκεται την επόμενη ημέρα στην ίδια παρέα. Ένας εθελοντής που μέχρι χθες δεν γνώριζε έναν δημιουργό και τώρα συζητά μαζί του για το πώς γυρίστηκε μια σκηνή.

Οι παράλληλες δράσεις λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο. Τα masterclasses και οι συζητήσεις μεταφέρουν το ενδιαφέρον από το τελικό έργο προς τη διαδικασία που προηγήθηκε: πώς γεννιέται μια ταινία, πώς αποκτά εικόνα, πώς βρίσκει κοινό, πώς ταξιδεύει.

Κάπως έτσι το φεστιβάλ αρχίζει να λειτουργεί όχι μόνο ως χώρος προβολής αλλά ως χώρος μετάδοσης εμπειρίας.

Ένας προσωρινός οργανισμός

Υπάρχει κάτι παράξενα όμορφο στα φεστιβάλ.

Για μήνες υπάρχουν ως αρχεία, τηλέφωνα, προγράμματα, submissions, spreadsheets, mails και συναντήσεις.

Και κάποια στιγμή αποκτούν σώμα.

Έρχονται οι πρώτοι άνθρωποι. Στήνονται οι χώροι. Ανάβει μια οθόνη. Γεμίζουν οι καρέκλες. Το πρόγραμμα που μέχρι χθες ήταν ένα PDF μετατρέπεται σε πραγματικό χρόνο.

Για λίγες ημέρες δημιουργείται ένας νέος ζωντανός οργανισμός.

Έχει τους δικούς του ανθρώπους, τις δικές του διαδρομές, τα σημεία συνάντησης, τα μικρά αστεία που αρχίζουν να καταλαβαίνουν μόνο όσοι βρίσκονται εδώ, τις δυσκολίες του και εκείνες τις στιγμές κατά τις οποίες όλα φαίνεται ξαφνικά να λειτουργούν.

Και ύστερα τελειώνει.

Οι οθόνες κλείνουν, οι άνθρωποι φεύγουν, οι χώροι επιστρέφουν στην προηγούμενη χρήση τους.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η φωτογραφική καταγραφή ενός φεστιβάλ έχει μεγαλύτερη σημασία από την απλή παραγωγή «υλικού για social media».

Οι φωτογραφίες γίνονται το αρχείο αυτού του προσωρινού οργανισμού.

Τα πρόσωπα. Οι άδειες αίθουσες πριν μπουν οι θεατές. Η διαδρομή προς την προβολή. Ένα σκυλί που κάθεται ήσυχο ενώ γύρω του όλοι τρέχουν. Το φως πάνω στη θάλασσα λίγο πριν αρχίσει το βραδινό πρόγραμμα. Οι αγκαλιές, τα γέλια, ένας άνθρωπος που παρακολουθεί μια ταινία από την τελευταία σειρά.

Οι στιγμές που κανένα επίσημο πρόγραμμα δεν θα καταγράψει ποτέ αλλά που, τελικά, είναι αυτές που αποδεικνύουν ότι το φεστιβάλ υπήρξε.

Το «Παγωτό Ξυλάκι» και η μετακίνηση από την οθόνη στον χώρο

Μέσα σε αυτή τη λογική, έχει ενδιαφέρον όταν μια ταινία δεν τελειώνει μαζί με τους τίτλους τέλους.

Το Παγωτό Ξυλάκι, ταινία που παρουσιάστηκε στο φεστιβάλ, επεκτάθηκε παράλληλα σε μια εγκατάσταση που άνοιγε στον θεατή έναν διαφορετικό χώρο μετά την προβολή. Ξύλινα ξυλάκια, φωτογραφίες, εικόνες και υλικό που συνδέεται με την ίδια τη δημιουργική διαδικασία μετέφεραν ένα κομμάτι της ταινίας έξω από την οθόνη και το άφηναν να συνεχίσει ως φυσική εμπειρία.

Η αναφορά εδώ δεν γίνεται επειδή η εγκατάσταση αποτελεί κάποιο ξεχωριστό «αξιοθέατο» του φεστιβάλ.

Έχει ενδιαφέρον επειδή δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν μια μικρή διοργάνωση διαθέτει ακόμη την ευελιξία να αφήνει τα πράγματα να ξεφεύγουν λίγο από τα κουτάκια τους.

Η ταινία δεν χρειάζεται να είναι μόνο ταινία.

Μια προβολή μπορεί να γίνει αφορμή για μια εγκατάσταση.

Μια συζήτηση μπορεί να μεταφερθεί έξω από την αίθουσα.

Και ένας χώρος μπορεί για λίγες ώρες να αποκτήσει μια χρήση που την επόμενη ημέρα δεν θα υπάρχει πια.

Κάπως έτσι λειτουργεί άλλωστε και το ίδιο το φεστιβάλ.

Ως κάτι προσωρινό που αφήνει ίχνη.

Ο κινηματογράφος χρειάζεται τόπους συνάντησης

Ο διευθυντής του φεστιβάλ, Δημήτρης Καφίδας, είχε ήδη πριν από την έναρξή του περιγράψει με μια απλή φράση την αφετηρία της διοργάνωσης:

«Ο κινηματογράφος χρειάζεται τόπους συνάντησης».

Λίγο πριν από τις δύο τελευταίες ημέρες της πρώτης διοργάνωσης, η φράση αυτή μοιάζει λιγότερο με διακήρυξη και περισσότερο με περιγραφή αυτού που συμβαίνει.

Γιατί ένας τόπος συνάντησης δεν είναι απαραίτητα ένα κτίριο.

Μπορεί να είναι μια αίθουσα στο Νεοχώρι.

Ένα θέατρο δίπλα στη θάλασσα στο Χόρτο.

Ένα masterclass στον Άγιο Γεώργιο.

Ένα αυτοκίνητο στη διαδρομή ανάμεσα στα χωριά.

Ένα τραπέζι μετά την τελευταία προβολή.

Ή ακόμη εκείνη η μικρή στιγμή κατά την οποία κάποιος που ήρθε ως θεατής αντιλαμβάνεται ότι έχει αρχίσει να αισθάνεται το φεστιβάλ λίγο δικό του.

Αύριο αρχίζει η τελευταία αυτή διαδρομή. Δύο ακόμη ημέρες προβολών, συναντήσεων και μετακινήσεων πριν η πρώτη διοργάνωση ολοκληρωθεί το βράδυ της Κυριακής.

Και τότε θα μπορεί να αρχίσει και η πρώτη πραγματική αποτίμηση.

Όχι μόνο για το ποιες ταινίες προβλήθηκαν ή ποιοι βραβεύτηκαν, αλλά για το αν μέσα σε αυτές τις ημέρες γεννήθηκε κάτι που μπορεί να επιστρέψει.

Γιατί τελικά ίσως αυτό να είναι και το πραγματικό στοίχημα για μια νέα διοργάνωση.

Όχι μόνο να παρουσιάσει καλές ταινίες.

Ούτε απλώς να επιβιώσει αρκετά χρόνια ώστε κάποτε να αποκτήσει το κύρος ενός θεσμού.

Αλλά να δημιουργήσει μια σχέση με τον τόπο και με τους ανθρώπους του αρκετά ισχυρή ώστε, όταν επιστρέψει την επόμενη χρονιά, να μην μοιάζει πλέον με κάτι που απλώς φιλοξενείται εδώ.

Να μοιάζει σαν να ανήκει.

Στο Νότιο Πήλιο, ανάμεσα στο βουνό και στη θάλασσα, αυτή η σχέση μόλις αρχίζει να γράφεται.

• Centaur Film Festival
• Centaur International Film Festival
• Βολος
• Κινηματογράφος
• Νότιο Πήλιο
• Πήλιο
• Φεστιβάλ Κινηματογράφου